Η τριτοβάθμια εκπαίδευση στην Ελλάδα, πέρα από το ζήτημα των αιώνιων φοιτητών, αντιμετωπίζει κι εκείνο της εγκατάλειψης των σπουδών. Μπορεί τα δύο αυτά προβλήματα να μοιάζουν, όμως δεν ταυτίζονται πάντα. Ένας φοιτητής μπορεί να αφήσει τις σπουδές του και να επιστρέψει μετά από χρόνια για το πτυχίο, αποτελώντας έτσι μέρος των λιμνάζοντων σπουδαστών, μπορεί όμως και να παρατήσει ολοκληρωτικά τις σπουδές του χωρίς την πρόθεση να γυρίσει αργότερα.
Με τα ποσοστά αποφοίτησης και αντίστοιχα της «αιώνιας φοίτησης» να είναι απογοητευτικά για το Υπουργείο Παιδείας, οι διαγραφές από τα πανεπιστήμια ανακοινώθηκαν ως «λύση». Τον ερχόμενο Σεπτέμβριο αναμένεται να πραγματοποιηθούν οι πρώτες, αφορώντας φοιτητές που ξεπερνούν το ανώτατο όριο των ν+2 ή ν+3.
Πρόκειται για ένα μέτρο που βρίσκει αντίσταση για διάφορους λόγους, ένας εκ των οποίων το γεγονός ότι οι αιώνιοι φοιτητές δεν απολαμβάνουν ακαδημαϊκά προνόμια και άρα δεν αποτελούν επιβάρυνση για το δημόσιο. Παράλληλα, θεωρείται κάπως επιδερμικός τρόπος επίλυσης του ζητήματος. Ναι μεν θα μειωθούν τα νούμερα και θα βελτιωθεί η εικόνα των ελληνικών ΑΕΙ ανάμεσα στα ευρωπαϊκά ιδρύματα (πράγμα που φαίνεται να είναι κι ο στόχος), αλλά κατά πόσο θα λύσει το πραγματικό πρόβλημα;
Η πραγματική αιτία πίσω από την εγκατάλειψη
Τα ελληνικά πανεπιστήμια αδυνατούν να κρατήσουν τους φοιτητές engaged, και το Υπουργείο Παιδείας μοιάζει να εστιάζει περισσότερο στην εικόνα παρά στη ρίζα του προβλήματος.
Βάσει της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ):
- 695.678 φοιτητές είναι εγγεγραμμένοι.
- Από αυτούς μόνο 361.937 (52,03%) είναι ενεργοί.
- Οι υπόλοιποι 333.741 (47,97%) κατατάσσονται στην κατηγορία των λιμνάζοντων.
Μια μεγάλη μερίδα φοιτητών δηλαδή, είτε καθυστερεί σημαντικά να ξεμπερδέψει από τη Σχολή, είτε δεν την ενδιαφέρει να το κάνει καθόλου. Σε μια προσπάθειά τους να εξηγήσουν την κατάσταση, οι καθηγητές Δημήτρης Βεργίδης και Θανάσης Καραλής και ο διδάκτορας Δημήτρης Σακκούλης, του Πανεπιστημίου Πατρών, διεξήγαγαν μια σχετική μελέτη.
Σύμφωνα με αυτή λοιπόν, βασικοί λόγοι πίσω από το φαινόμενο είναι:
1. Το μέτριο επίπεδο στην υποχρεωτική εκπαίδευση, με αποτέλεσμα οι φοιτητές να μην μπορούν να ανταποκριθούν στο επίπεδο των προγραμμάτων σπουδών των ΑΕΙ.
2. Η απουσία επαγγελματικού προσανατολισμού στο σχολείο με τις επιλογές σχολών να γίνονται συχνά στα τυφλά.
3. Η ανεπάρκεια του συστήματος εισαγωγής, αφού οι Πανελλήνιες δεν διασφαλίζουν την καταλληλότητα.
4. Η έλλειψη μέριμνας μέσα στα ΑΕΙ για την πορεία των φοιτητών που δυσκολεύονται στα μαθήματα.
5. Η υποστελέχωση των ΑΕΙ σε σχέση με τον μεγάλο αριθμό φοιτητών.
Όλα τα παραπάνω είναι προβλήματα που αναγνωρίζουν οι περισσότεροι φοιτητές, αλλά για κάποιο λόγο όχι και το κράτος. Η ίδια έρευνα αντιπροτείνει ορισμένους τρόπους επίλυσης, όπως α) θέσπιση κατώτατου ποσοστού επιτυχίας ανά μάθημα, β) αύξηση διδακτικού προσωπικού, γ) μέριμνα για τους οικονομικά αδύναμους φοιτητές, δ) υποστηρικτικές υπηρεσίες για τους φοιτητές και ε) σύσταση παρατηρητηρίου φοίτησης.
Όπως αναφέρεται στην έρευνα:
Η διαγραφή δεν συνιστά λύση, αλλά παράκαμψη του προβλήματος, αν θέλουμε να λύσουμε το πρόβλημα, δηλαδή να αυξήσουμε τα ποσοστά αποφοίτησης και επιτυχούς ολοκλήρωσης των σπουδών των φοιτητών. Η εφαρμογή των περιορισμών του χρόνου φοίτησης θα έχει επίσης σημαντική επίδραση στη διατήρηση της λιμνάζουσας φοίτησης σε πολύ χαμηλά, σε σχέση με τα σημερινά, επίπεδα αλλά μένει να κριθεί στην πράξη κατά πόσο ο φόβος της διαγραφής θα οδηγήσει σε μεγαλύτερα ποσοστά ολοκλήρωσης των σπουδών. Η εφαρμογή του μέτρου θα έχει ως αποτέλεσμα να μετατρέψει το πρόβλημα της «λιμνάζουσας φοίτησης», δηλαδή της επιμήκυνσης σπουδών, σε πρόβλημα εγκατάλειψης σπουδών (drop out).
Ο ρόλος της οικονομικής κατάστασης
Συνήθως, ο κλήρος της ευθύνης πέφτει στην παράλληλη με τις σπουδές εργασία. Σύμφωνα όμως με τις απαντήσεις των φοιτητών που χρησιμοποιήθηκαν στην έρευνα, ένα πλέγμα παραγόντων που σχετίζονται με την οικονομική κατάσταση των φοιτητών και των οικογενειών τους αποτελούν τον βασικό παράγοντα για περίπου 1 στις 3 περιπτώσεις. Η εργασία αφορά 1 στις 5 περιπτώσεις εγκατάλειψης ή επιμήκυνσης των σπουδών και η οικονομική κατάσταση περίπου 1 στις 10 περιπτώσεις.
«Οι ‘λιμνάζοντες φοιτητές’ προκαλούνται από ‘λιμνάζοντα προβλήματα’», επισημαίνουν οι ερευνητές.
Σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα όπως το ελληνικό, όπου το πέρασμα από τάξη σε τάξη γίνεται απλά για τα τυπικά και οι Πανελλήνιες είναι μια λανθασμένη κορύφωση που εξασφαλίζει στο μεγαλύτερο μέρος των μαθητών εισιτήριο στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, τα κακώς κείμενα των προηγουμένων βαθμίδων εμφανίζονται σωρευτικά στο πανεπιστήμιο.
Ίσως λοιπόν πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στα διάφορα κενά του εκπαιδευτικού συστήματος προτού ένα μεγάλο ποσοστό φοιτητών χάσει την ευκαιρία που του δόθηκε για το πτυχίο, με λάθος τρόπους.
