Η «ΟΔΥΣΣΕΙΑ» του Nolan βρίσκεται σε ρυθμούς πρεμιέρας και το καστ τρέχει από κόκκινα χαλιά σε σετ συνέντευξης για το καθιερωμένο press tour. Κι ενώ είναι πολύ ενδιαφέρον να ακούς μεγάλα ονόματα του κινηματογράφου να μιλούν για τα ομηρικά έπη και τον τρόπο που προσέγγισαν τον ρόλο τους, τις τελευταίες μέρες το ίντερνετ έχει απομονώσει μία συγκεκριμένη απάντηση που ακούστηκε σε μια συνέντευξη και την έχει κάνει viral για αρνητικούς λόγους.
Η αστοχία της Lupita Nyong’o
Αρχικά, να θυμίσουμε ότι η ηθοποιός δεν υπήρξε το «μήλο της έριδος» μόνο στην μυθοπλασία του Ομήρου, ως Ωραία Ελένη, αλλά και στον διαδικτυακό κόσμο, ως το κάστινγκ του συγκεκριμένου ρόλου. Πολλοί ξεσηκώθηκαν στα σχόλια για την καταγωγή της ηθοποιού, ενώ άλλοι χρησιμοποίησαν το επιχείρημα ότι πρόκειται για μυθοπλασία και όχι ιστορικά γεγονότα και άρα δεν απαιτείται απολυτότητα στην ενσάρκωση των χαρακτήρων.
Οι απόψεις δεν χωρίστηκαν το ίδιο και στην πρόσφατη δήλωσή της. Έτειναν κατά κύριο λόγο προς τη μία πλευρά.
Ειδικότερα, όταν το καστ ρωτήθηκε τι θα ήθελε να πει στον Όμηρο αν τον είχαν απέναντί τους, η ίδια απάντησε:
Πώς νιώθεις για το screen time των γυναικών σε σύγκριση με το πόσο λίγο χρόνο αφιέρωσες εσύ σε αυτές;
Είναι προφανές τι ήθελε να θίξει. Η ισότιμη εκπροσώπηση των γυναικών στις σύγχρονες παραγωγές, η συμπεριληπτικότητα και η ορατότητα κοινωνικών ομάδων που για δεκαετίες έμεναν στο περιθώριο είναι ζητήματα που απασχολούν – και δικαίως – το σημερινό κοινό και τους καλλιτέχνες.
Η Οδύσσεια, όμως, δεν είναι μια παραγωγή του Netflix.
Είναι ένα έπος που γράφτηκε περίπου πριν από 2.700 χρόνια, όπου επικρατούσαν τελείως διαφορετικές αντιλήψεις, αξίες και αφηγηματικές προτεραιότητες. Δεν έχει καν νόημα να το αξιολογείς με όρους όπως το screen time, λες και πρόκειται για σειρά του 2026.
Αλλά ακόμα κι αν κρίναμε τον Όμηρο από αυτό το πρίσμα, οι γυναικείοι χαρακτήρες της Οδύσσειας μόνο δευτερεύοντες δεν είναι.
Από πότε ο χρόνος συμμετοχής έγινε σημαντικότερος από την καθοριστικότητα των χαρακτήρων;
Η επιρροή, το βάθος και γενικότερα η σημασία ενός ρόλου, δεν μετριέται πάντα σε λεπτά. Υπάρχουν χαρακτήρες που δεν βλέπουμε ποτέ και στοιχειώνουν την αφήγηση από την αρχή μέχρι το τέλος της. Είναι ο λόγος ύπαρξης της ιστορίας.
Στην Οδύσσεια, η παρουσία των γυναικών μπορεί να μην είναι αδιάκοπη, είναι όμως τόσο καθοριστική, που χωρίς αυτές δεν θα υπήρχε Οδύσσεια. Και μάλιστα οι χαρακτήρες τους καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα προσωπικοτήτων και ρόλων. Συναντάμε πιστές, υπομονετικές και επινοητικές γυναίκες όπως η Πηνελόπη, αλλά και χειριστικές όπως η Καλυψώ. Σοφές και στρατηγικές όπως η Αθηνά, ισχυρές και ανεξάρτητες όπως η Κίρκη, αλλά και εκδικητικές και επικίνδυνες, όπως οι Σειρήνες.
Δεν υπάρχουν μόνο για να πλαισιώσουν τον Οδυσσέα. Πολλές φορές είναι εκείνες που καθορίζουν την πορεία του.
Oι υποψίες ότι ο Όμηρος ήταν… γυναίκα
Μάλιστα, ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζονται οι γυναίκες και γενικότερα θέματα στο συγκεκριμένο έπος, έχει γεννήσει την θεωρία ότι πρόκειται για γυναικεία έμπνευση.
Συγκεκριμένα, ο Samuel Butler ανέπτυξε τη θεωρία αυτή στο βιβλίο του ‘The Authoress of the Odyssey’ (1897), υποστηρίζοντας ότι το έπος πιθανότατα γράφτηκε από γυναίκα. Βάσισε την άποψή του στο γεγονός ότι η Οδύσσεια αποδίδει στις γυναικείες μορφές μεγάλο ψυχολογικό βάθος και καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη της πλοκής, ενώ αφιερώνει πολύ μεγαλύτερη έμφαση στην οικιακή ζωή, τις οικογενειακές σχέσεις και την καθημερινότητα (σε αντίθεση με την Ιλιάδα).
Τη θεωρία αυτή επανέφερε αρκετές δεκαετίες αργότερα και ο Robert Graves, αλλά σε μορφή μυθιστορήματος. Στο ‘Homer’s Daughter’ (1955), όπως ονομαζόταν, φαντάζεται ότι δημιουργός της Οδύσσειας ήταν μια νεαρή πριγκίπισσα από τη Σικελία.
Τα παραπάνω δεν κάνουν αυτόματα την Οδύσσεια ένα μοντέρνο έργο που συμβαδίζει απόλυτα με τα πρότυπα της εποχής μας. Θα ήταν αδύνατο. Ακόμα και η τέχνη από το ’90 και τα 00s πολλές φορές φαντάζει μακρινή σε νοοτροπία από τα σημερινά δεδομένα.
Η χαμένη ευκαιρία της ηθοποιού…
Η ειρωνεία είναι, πως η Lupita είχε όντως μια καλή ευκαιρία να θίξει το ζήτημα της γυναικείας εκπροσώπησης, αλλά όχι κατά του Ομήρου. Ο δημιουργός της ταινίας στην οποία συμμετέχει είναι ο Christopher Nolan. Ένας σκηνοθέτης του 21ου αιώνα που αποτυγχάνει μονίμως στο… Bechdel τεστ, καθώς δε φημίζεται ιδιαίτερα για το χώρο και το βάθος που δίνει στους γυναικείους χαρακτήρες του. Θα έβγαζε περισσότερο νόημα να κριθεί για αυτό ένας άντρας του σήμερα, παρά ένα πρόσωπο που υπήρξε πριν κάτι χιλιετίες. 🤷♀️
