Οι φοιτητές Κλειώ Σώλου, Εύα Μαρονικολάκη, Γιώργος Κουτσόπουλος και Τζένη Παπαλαμπροπούλου της κατεύθυνσης «Πολιτισμός και Πολιτιστική Διαχείριση» του Τμήματος Επικοινωνίας, Μέσων και Πολιτισμού του Παντείου, επέλεξαν το neopolis.gr για τις συνεντεύξεις τους με τη συνθέτρια Δανάη Μπελοσίνωφ και τον συνθέτη και διαμεσικό καλλιτέχνη Φίλιππο Σακαγιάν, στο πλαίσιο της δράσης σε συνεργασία με τη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση «Μια Γέφυρα Μουσικής πάνω από τη Συγγρού vol. 10», που θα παρουσιαστεί στις 6 και 7 Μαρτίου στη Μικρή Σκηνή της Στέγης.
Η συναυλία όπου θα παιχτεί το νέο έργο της Δανάης Μπελοσίνωφ «Crunning, for 2: Στα λειβάδια με τις βουνίσιες παπαρούνες και τους αμμόλοφους από κρινάκια θαλάσσια… λαχανιάζοντας» έχει τίτλο «Off Road: Γλωσσολαλιές των Βαλκανίων» και το πρόγραμμά της έχει επιμεληθεί η Ηρώ Μενέγου.
Η συναυλία με το νέο έργο του Φίλιππου Σακαγιάν, «metaph», θα γίνει στις 7 Μαρτίου, έχει τίτλο «Parallel Roads – Μια καθημερινή μέρα» και το πρόγραμμά της έχει επιμεληθεί ο Παύλος Κόρδης.
Και τα δύο έργα γράφτηκαν μετά από ανάθεση της Στέγης.
Η Δανάη Μπελοσίνωφ, η βαλκανική παράδοση και το θέατρο: Off Road προσεγγίσεις του χώρου των Βαλκανίων
Καλησπέρα Δανάη. Αρχικά, μπορείς να μας πεις κάποια εισαγωγικά λόγια για σένα και τη διαδρομή σου στη μουσική, για να σε γνωρίσουμε καλύτερα;
Ξεκίνησα πιάνο από πολύ μικρή ηλικία και παρακολούθησα θεωρητικά μαθήματα στο Ωδείο Ριζοπούλου, στο Νέο Ηράκλειο. Στα 19 μου, πήγα στο Άμστερνταμ, όπου σπούδασα σύνθεση στο κλασικό τμήμα του Κονσερβατορίου του Άμστερνταμ. Εκεί παρακολούθησα δύο χρόνια προπαρασκευαστικών μαθημάτων και στη συνέχεια τέσσερα χρόνια βασικών σπουδών για το πτυχίο μου, συνολικά έξι χρόνια.
Μέσα από τις σπουδές μου εκεί, ήρθα σε επαφή με την ιαβανέζικη γκαμελάν και την καρνατική μουσική. Ιδιαίτερα, το μάθημα της καρνατικής μουσικής το δίδασκε ο Ραφαήλ Ρέινα και είχε στόχο μέσα από την εκμάθηση ρυθμικών τεχνικών της ινδικής μουσικής, να βοηθήσει εμάς, ως συνθέτες και εκτελεστές, να τις αξιοποιούμε χωρίς το στυλιστικό τους πλαίσιο, αλλά ως τεχνικές σύνθεσης με έμφαση στον ρυθμό και τη φόρμα. Αντιθέτως το μάθημα της γκαμελάν ήταν καθαρά πρακτικό και βασιζόταν στην εκμάθηση παραδοσιακής μουσικής της Ιάβας κυρίως με το αυτί (χωρίς χρήση παρτιτούρας).
Αυτά τα μαθήματα με επηρέασαν πάρα πολύ και μου άνοιξαν έναν εντελώς νέο κόσμο. Άλλαξαν τον τρόπο που αντιλαμβάνομαι τη μουσική και τον ήχο, και μου έδωσαν νέα εργαλεία σύνθεσης που έχουν καθορίσει η γραφή μου.
Η πιο βασική διαφορά για μένα ανάμεσα σε αυτές τις μουσικές και τη δυτική κλασική μουσική, ήταν η σχέση που έχουν με τον χρόνο και η ιδέα της κυκλικότητας – το πώς τα πράγματα επιστρέφουν πάντα με διαφορετικό τρόπο, πολλές φορές χωρίς να το καταλαβαίνουμε. Αυτό είναι κάτι πολύ διαφορετικό από στοιχεία τη δυτικής μουσικής, ειδικά όσον αφορά τη χρήση της επανάληψης. Στην καρνατική μουσική για παράδειγμα, χρησιμοποιούνται χρονικά πολύ μεγάλοι κύκλοι, γεγονός που καθιστά δύσκολο για κάποιον να τους αναγνωρίσει άμεσα ως κάτι το επαναλαμβανόμενο.
Πώς θα περιέγραφες τη σχέση σου με την παραδοσιακή μουσική των Βαλκανίων;
Ως άνθρωπος, έχω μεγάλη αγάπη για τη βουλγάρικη παραδοσιακή μουσική. Ο πατέρας μου παίζει ακορντεόν, οπότε τη γνώρισα από πολύ μικρή ηλικία μέσα στο σπίτι. Το ίδιο ισχύει και για την ελληνική μουσική, αλλά επειδή δεν έζησα ποτέ στη Βουλγαρία, πάντα υπήρχε ένα μεγαλύτερο μυστήριο γύρω από αυτή. Ναι μεν γνωρίζω τη γλώσσα, αλλά όχι σε απόλυτο βάθος, οπότε τη νιώθω ταυτόχρονα ως κάτι πολύ δικό μου και ταυτόχρονα κάτι άγνωστο. Τα τελευταία 10 χρόνια άρχισα να μαθαίνω ακορντεόν μόνη μου, όταν ήμουν στο Άμστερνταμ, και να παίζω περισσότερη παραδοσιακή μουσική, κυρίως βουλγάρικη. Είναι κάτι που δεν έχω ακόμα εξερευνήσει σε βάθος, γιατί υπήρχαν κάποια χρόνια που το είχα αφήσει. Ωστόσο, τα τελευταία ένα με δύο χρόνια έχω αρχίσει να θέλω να το εξερευνήσω περισσότερο. Με ενδιαφέρει πολύ και το παραδοσιακό τραγούδι. Θα ήθελα να ταξιδέψω στη Βουλγαρία για κάποιο διάστημα, να παρακολουθήσω μαθήματα και να εντάξω περισσότερα στοιχεία αυτής της παράδοσης στη μουσική μου.
Ποια είναι η σχέση σου με την Ελλάδα;
Τα τελευταία χρόνια έχω προσπαθήσει να κάνω περισσότερα πράγματα εδώ. Φέτος, είναι το τρίτο έργο που κάνω στην Ελλάδα. Θα μου άρεσε να είμαι πιο ενεργή εδώ και θα ήθελα, κάποια στιγμή, να φύγω από το Άμστερνταμ.
Πώς ξεκινάς να γράφεις ένα νέο έργο;
Δεν έγραφα ποτέ μουσική ξεκινώντας από τον ήχο. Ξεκινούσα από τον λόγο για τον οποίο θα έγραφα κάτι, έναν λόγο που για μένα ήταν πάντα συνδεδεμένος με κάτι άλλο, έξω από τον ήχο. Συνήθως είναι κάτι που προκύπτει από την καθημερινή ζωή, ένα θέμα ή μια ιδέα που μου τραβάει το ενδιαφέρον. Στη συνέχεια, χρησιμοποιώντας τον ήχο ως εργαλείο, προσπαθώ να αναπαραστήσω αυτή την ιδέα μουσικά, σαν έναν ηχητικό χώρο. Παράλληλα, πολλές φορές προσπαθώ να συνδυάζω τη μουσική με άλλες τέχνες, όπως το θέατρο, το performance, το βίντεο και τον λόγο. Έκανα μαθήματα θεάτρου για κάποια χρόνια όσο ήμουν ακόμη στη σχολή, τα οποία με επηρέασαν επίσης στον τρόπο που γράφω μουσική.
Πώς σε επηρέασε το θέατρο σε αυτό που κάνεις;
Μέσα από τα μαθήματα σωματικού θεάτρου που παρακολουθούσα, είδα έναν άλλο τρόπο να σκέφτομαι για τη μουσική, μέσα από την κίνηση και τις εικόνες. Η βάση του δεν ήταν τόσο στα συναισθήματα, αλλά στο πώς οι κινήσεις, οι εντάσεις και ο ρυθμός μπορούν να δημιουργήσουν εικόνες, οι οποίες με τη σειρά τους προκαλούν συναισθήματα. Αυτό με άγγιξε και με βοήθησε να σκεφτώ για τον ήχο με διαφορετική ματιά, γιατί είχε στοιχεία που υπάρχουν διαρκώς στη μουσική: οι εντάσεις, η ταχύτητα με την οποία κάνεις κάτι, η συχνότητα της επανάληψης – όλα αυτά.
Επιπλέον, επειδή η μουσική από μόνη της δεν μου ήταν αρκετή, το θέατρο με βοήθησε να κατανοήσω πώς ένα εξω-μουσικό στοιχείο μπορεί να ενταχθεί σε μια συναυλία, ώστε να λειτουργήσει ταυτόχρονα με τον ήχο και να ενισχύσει αυτό που προσπαθεί να εκφράσει η μουσική. Πλέον, έχω φτάσει σε ένα σημείο όπου μπορώ να πω ότι η μουσική που μου αρέσει να γράφω είναι αυτή που αναπαριστά χώρους, παίρνοντας το ρόλο μίας ακουστικής σκηνογραφίας.
Άρα είναι κάτι το οποίο συνδυάζεται πάντα με κάτι άλλο ή όχι απαραίτητα;
Όχι απαραίτητα, αλλά ιδανικά, στο μυαλό μου, ναι. Προσπαθώ μέσα από τον ήχο να δημιουργήσω έναν χώρο, για παράδειγμα, ένα πολύ ζεστό μεσημέρι του Αυγούστου. Οπότε, σκέφτομαι: τι σημαίνει ηχητικά ένα εξαιρετικά ζεστό μεσημέρι και πώς μπορώ να γράψω μουσική με τέτοιον τρόπο ώστε, όταν κάποιος βρεθεί μέσα σε αυτόν τον χώρο, να νιώσει αυτή τη ζέστη μέσα από τον ήχο;
Αντιλαμβάνομαι, βέβαια, ότι αυτό ως ιδέα είναι αρκετά αφηρημένο. Γι’ αυτό, είναι πολύ βοηθητικό να υπάρχουν επιπλέον στοιχεία στη σκηνή – είτε βίντεο είτε άνθρωποι που εκτελούν δράσεις – ώστε να καθοδηγούν λίγο περισσότερο την αίσθηση που προσπαθεί ήδη να δημιουργήσει ο ήχος.
Όλα αυτά τα έκανες κατά τη διάρκεια των σπουδών σου στο Άμστερνταμ;
Ναι. Μετά τις σπουδές μου δεν έχω κάνει κάτι μεγάλης κλίμακας όσον αφορά τη σκηνική παρουσία, αλλά τα τελευταία τέσσερα χρόνια τρέχω ένα πρότζεκτ μικρότερης εμβέλειας, που περιλαμβάνει video installation και ηλεκτρονική μουσική. Σε αυτό, παίζω μουσική, τραγουδάω και αφηγούμαι μικρές ιστορίες.
Είναι ένα πρότζεκτ με αρκετό χιούμορ, και ουσιαστικά, με κάθε ιστορία, μπαίνεις σε έναν κόσμο με μία μη ανθρωπομορφική προοπτική. Για παράδειγμα, έχουμε αφηγηθεί μια ιστορία για μια κατσαρίδα, μια άλλη για μια πατούσα. Πέρσι κάναμε μια ιστορία για ένα άλογο, και τώρα ετοιμάζουμε μία για τη μαγιά – δηλαδή, τον μύκητα που τη δημιουργεί. Η αρχική ιδέα ήταν το έργο να είναι online σε μορφή ιστοσελίδας αλλά ελπίζουμε να καταφέρουμε να την εξελίξουμε σε μορφή εικονικής πραγματικότητας. Είναι κάτι ανάμεσα σε παιχνίδι και performance. Ουσιαστικά, «μπαίνεις» μέσα στη μαγιά και παρακολουθείς πώς αναπαράγεται, πώς πεθαίνει και τελικά πώς μετατρέπεται σε ψωμί.
Πάντα, όμως, με την ίδια προσέγγιση: ότι η μουσική λειτουργεί σαν πύλη προς έναν άλλο κόσμο – στην προκειμένη περίπτωση, τον κόσμο της μαγιάς.
Η χρήση των μέσων που χρησιμοποιείς επιδιώκει να στήσει τον χώρο αισθητηριακά ή μόνο ακουστικά; Δηλαδή, να αναπαράγουν τα όργανα και τα μέσα τους ήχους που θα βρίσκαμε στον αντίστοιχο χώρο;
Με ενδιαφέρει πώς ο ήχος μπορεί να αναπαριστά μέρη με μεταφορικό τρόπο. Οπότε, δεν είναι τόσο μια προσπάθεια αναπαραγωγής του πραγματικού ήχου, αλλά ενός φανταστικού ήχου που προσπαθώ να προσεγγίσω, ερευνώντας το θέμα και προσπαθώντας να καταλάβω τη φύση του ήχου. Έτσι, αυτός ο ήχος μπορεί να γίνει κάτι άλλο μουσικά, το οποίο, όμως, να μας παραπέμπει στο μέρος που μας παραπέμπει ο πραγματικός ήχος.
Τι αποτελεί ερέθισμα στην καθημερινότητά σου που σε οδηγεί σε αυτά τα θέματα που αναφέρεις;
Κάθε φορά, έχει να κάνει με κάτι που βλέπω, νιώθω ή κάποιος μου λέει, κάτι που μου κάνει «κλικ». Για παράδειγμα, αυτό που είπα για το καλοκαίρι ήταν ένα κομμάτι που είχα γράψει όσο ήμουν στη σχολή. Γενικότερα, περνάω όλα μου τα καλοκαίρια στην Πελοπόννησο, στο χωριό της γιαγιάς μου, σε μια αιώρα που έχουμε κάτω από κάτι μουριές. Κάθε Αύγουστο, λοιπόν, που είμαι εκεί, έχει καύσωνα. Κάποια στιγμή, καθόμουν σε αυτή την αιώρα, είχε έναν απίστευτο καύσωνα, και αισθανόμουν ότι δεν το αντέχω άλλο. Αλλά ήρθε μια στιγμή που είπα στον εαυτό μου: «Ωραία, προσπάθησε να το αποδεχτείς και απλά να είσαι σε αυτό χωρίς να το σκέφτεσαι». Και ήταν και τα τζιτζίκια που τραγουδούσαν. Κάπως, εκείνη τη στιγμή, αυτό το αίσθημα που ένιωσα… Ότι αφέθηκα σε αυτή την αίσθηση που δεν άντεχα αρχικά και ήθελα να βγάλω το δέρμα μου, μου φάνηκε πολύ όμορφο. Ότι αν απλά πεις ότι θα το αποδεχτείς, νιώθεις πραγματικά σαν να σταματάει λίγο ο χρόνος. Αυτό μου προκάλεσε έναν ενθουσιασμό, και έτσι σκέφτηκα να προσπαθήσω να δημιουργήσω ξανά αυτό το αίσθημα. Έτσι, δεν μπορώ να βρω θεματικά κάτι που να συνδέει όλα τα έργα, πέρα από τη συνεχή αναζήτηση για τόπους, εξωτερικούς (πραγματικούς) ή εσωτερικούς (του μυαλού μας, όπως πχ. μία σκέψη).
Στην ιστοσελίδα σου γράφεις για την υποκειμενικότητα του χρόνου και την αντίληψη του χρόνου. Τι εννοείς όταν λες ότι διαστρεβλώνεται η αίσθηση του χρόνου;
Ο χώρος και ο χρόνος είναι συνδεδεμένα. Γενικά, ένα μεγάλο κομμάτι που με ενδιαφέρει είναι η κβαντική φυσική και όσα μας λέει η φυσική για τον χώρο και τον χρόνο, και το πώς λειτουργούν. Ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε τον χρόνο βασίζεται στο πόσο συχνά συμβαίνουν αλλαγές στον χώρο ή σε κάτι που λαμβάνει χώρα εκεί. Δηλαδή, το ότι αυτό το στιλό μετακινείται από το ένα σημείο στο άλλο μας δίνει ένα στοιχείο για το πόσο γρήγορα έχει περάσει ο χρόνος. Τον ήχο τον αντιλαμβανόμαστε μέσα από το χρόνο, χάρη στον χρόνο. Οπότε, το πόσο συχνά χρησιμοποιείς αλλαγές μέσα στον ήχο είναι πάρα πολύ σημαντικό, γιατί δεν διαδραματίζεται στον χρόνο απλά, αλλά και προκαλεί την αντίληψή μας της χρονικότητας. Αν, για παράδειγμα, έχω πολλές αλλαγές η μία πίσω από την άλλη, αντιλαμβάνομαι τον χρόνο διαφορετικά από το αν έχω έναν ήχο που διαρκεί 10 λεπτά και μετά έναν άλλον ήχο που διαρκεί άλλα 10 λεπτά. Εάν αναγκαστώ ως ακροατής να παραμείνω στο χώρο για αυτά τα 20 λεπτά, θα νιώσω το πέρασμα του χρόνου σε κάθε περίπτωση με διαφορετικό τρόπο.
Προσπαθώ να γράφω κομμάτια τα οποία δεν είναι αφηγηματικά με την έννοια που έχουμε συνηθίσει, δηλαδή μια μελωδία με συνοδεία που διαδραματίζεται σε ένα σχετικά μικρό χρονικό περιθώριο και την οποία είναι πολύ εύκολο να αντιληφθούμε. Αντιθέτως αν για παράδειγμα μια μελωδία διαρκεί, ας πούμε, 27 λεπτά, δεν την αντιλαμβανόμαστε πια σαν μελωδία.
Αναζητώ γενικώς τρόπους να κάνω τους ακροατές να αδυνατούν να αναγνωρίσουν την αφήγηση και να μην ακούνε τον ήχο προσεκτικά. Να μην μπαίνεις σε μια συνθήκη όπου πρέπει να ακούσεις κάθε νότα και να σκεφτείς τι έχει να σου πει, αλλά να αναγκάζεσαι από τον ήχο και από τη φύση του ήχου να αφεθείς και να μην μπορείς να το σκεφτείς σαν να σου μιλάει για κάτι πάρα πολύ σημαντικό.
Αυτό θυμίζει λίγο τη ρήση του συνθέτη Τζον Κέιτζ, που έλεγε: “I don’t want the sounds to tell a story, I just want the sounds to be themselves.”
Ναι, συμφωνώ με αυτή τη σκέψη. Θέλω ο ήχος να υπάρχει απλώς, να αναπνέει και να εξελίσσεται, χωρίς την ανάγκη να εξηγεί κάτι. Χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι είναι ένας ήχος απλώς διακοσμητικός, που δεν μας καλεί να τον βιώσουμε.
Να ξαναγυρίσουμε στη βιογραφία και στο τέλος των σπουδών και το πώς εξελίχθηκε έτσι η διαδρομή σου.
Μετά τις σπουδές, έκανα κάποια πράγματα για θέατρο και ταινίες. Δούλευα με μια πολύ καλή φίλη που την λένε Έλα Καλογιάννη και φτιάχνει ταινίες και βίντεο γενικότερα, οπότε ασχολήθηκα λίγο και με αυτό στην βάση μου στο Άμστερνταμ. Το 2020 έγραψα ένα έργο για το Oros Ensemble στην Ελλάδα, που ήταν και η πρώτη φορά που έκανα κάτι εδώ, και αργότερα ξεκίνησα αυτό το project με τα ηλεκτρονικά και τα video installations, πάλι με την Έλα Καλογιάννη. Αυτό το πρότζεκτ έχει πάρει πλέον τη δική του υπόσταση, καθώς ξεκίνησε από κάτι μικρό και τελικά έχει ανθίσει σε κάτι πολύ πιο μακροχρόνιο και πολύπλευρι απ’ ότι περίμενα, αφού με την Έλια έχουμε βρει μία κοινή γλώσσα επικοινωνίας σαν audio-visual duo. Ταυτόχρονα, ασχολούμαι με την παραγωγή μουσικο-θεατρικών παραστάσεων.
Τώρα, τον Οκτώβριο, θα πάω για μεταπτυχιακό στο Huddersfield στην Αγγλία, που θα είναι πάνω ακριβώς σε αυτό που σας έλεγα πριν, έρευνα για τρόπους συγγραφής μουσικών «χώρων». Αυτό είναι καθαρά το αντικείμενο που πραγματικά με ενδιαφέρει και για το οποίο δεν έχω χρόνο στην καθημερινή μου ζωή λόγω δουλειών και άλλων πραγμάτων.
Όσον αφορά την παραγωγή, την κάνεις σε κάποιο φορέα ή σε κάποιο ίδρυμα;
Ναι, δούλεψα σχεδόν έξι χρόνια με τον οργανισμό Ι/Ο του Θανάση Δεληγιάννη και τώρα δουλεύω με την Resonate Productions, που είναι ένας ολλανδικός οργανισμός και κάνει κάτι το οποίο ονομάζουν ‘Musical Journalism’. Φτιάχνουν ουσιαστικά μικρές συνεντεύξεις πάνω σε διάφορα θέματα με live μουσική, οπότε υπάρχει βίντεο ή υπέρτιτλοι και ταυτόχρονα υπάρχει μουσική επί σκηνής.
Έχεις σκοπό, στο μέλλον, τα έργα σου να έχουν κάποιο κοινωνικό χαρακτήρα ή κάποιο κοινό concept;
Για μένα, ο λόγος που έχω βρει ότι μου αρέσει να κάνω αυτό που κάνω, τις αναπαραστάσεις τόπων, έχει από μόνο του έναν κοινωνικό χαρακτήρα, γιατί νιώθω ότι αυτό μας λείπει στην καθημερινότητά μας. Παίρνοντας ως αφετηρία τον εαυτό μου, πιστεύω ότι είναι σημαντικό να μπορούμε να ξεφεύγουμε από τον ρεαλισμό και να ονειρευόμαστε.
Νιώθω ότι υπάρχει υπερβολικά πολύς ρεαλισμός γύρω μας, και θεωρώ ότι προσπαθώντας να φτιάξω συνθήκες στις οποίες να πηγαίνουμε κάπου αλλού μεταφορικά, χωρίς να χρησιμοποιώ συγκεκριμένα κοινωνικά θέματα ή ζητήματα, το έργο λαμβάνει έναν έμμεσο κοινωνικό χαρακτήρα.
Είναι ένας τρόπος να συμμετέχω κοινωνικά ή να έχω κάποια κοινωνική δράση. Μπορεί να μην είναι αρκετό, αλλά έτσι το βλέπω και το σκέφτομαι μέχρι στιγμής.
Τι είδους μαθήματα θα ήθελες ακόμη να παρακολουθήσεις;
Θα με ενδιέφεραν κυρίως μαθήματα φωνής. Βλέποντας το λίγο σαν τα μαθήματα για γκαμελάν, που παίζοντας και εγώ η ίδια άρχισα να μαθαίνω πράγματα για αυτή τη μουσική, έτσι, τραγουδώντας βουλγάρικη μουσική, θα ήθελα να μάθω περισσότερα για τον πολιτισμό της. Παράλληλα, αυτό που με ενδιαφέρει πάρα πολύ στην παραδοσιακή μουσική είναι ότι πρόκειται για μουσική με λόγο ύπαρξης που φέρνει κοντά τους ανθρώπους, είναι παρούσα στις όμορφες αλλά και στις δύσκολες στιγμές. Κάτι που, θεωρώ, έχει χαθεί στην πιο ακαδημαϊκή πλευρά της μουσικής και γενικά στη σύγχρονη σύνθεση. Καθόμαστε στην καρέκλα και ακούμε ευλαβικά τον άλλον να παίζει, κάτι που νιώθω ότι, σαν ακροατής, μου αποτρέπει ένα μέρος της χαράς του ακούσματος. Θεωρώ ότι υπάρχουν πολλά πράγματα που έχουμε να μάθουμε κοιτώντας πώς παίζεται η παραδοσιακή μουσική, με ποιον τρόπο, σε ποια μέρη και σε τι συνθήκες βάζει τους ανθρώπους να ακούν.
Μιλάς για το πολυφωνικό τραγούδι ή όχι απαραίτητα;
Γενικά, μου αρέσει ο θόρυβος. Όλα είναι πολύ ωραία, πολυφωνικό, διφωνικό και μονοφωνικό τραγούδι, αλλά αν μιλήσουμε για προτιμήσεις, θα έλεγα ότι όσο περισσότερη «μάζα» έχει ένα κομμάτι, τόσο το καλύτερο για εμένα.
Η συνέντευξη με τη Δανάη άφησε εξαιρετικές εντυπώσεις, αποκαλύπτοντας μια πολυδιάστατη καλλιτέχνιδα με βαθιά γνώση και αγάπη για τη μουσική. Ο τρόπος που συνδυάζει διαφορετικές επιρροές – από την ινδική και τη βουλγάρικη μουσική μέχρι το μουσικό θέατρο και την ηλεκτρονική σύνθεση – δείχνει έναν ανοιχτό και καινοτόμο δημιουργό. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό είναι το ενδιαφέρον της για τη σχέση του ήχου με τον χώρο και τον χρόνο, καθώς και η επιρροή του θεάτρου στη μουσική της. Η προσέγγισή της ξεπερνά τα όρια των παραδοσιακών μουσικών ειδών, αγκαλιάζοντας διαφορετικές μορφές τέχνης για να δημιουργήσει μοναδικές εμπειρίες. Η Δανάη είναι μια καλλιτέχνιδα που συνδυάζει την παράδοση με τον πειραματισμό, δημιουργώντας μουσική με ατμόσφαιρα, συναίσθημα και βάθος. Η συνέντευξή της μας μετέδωσε την έμπνευση της και μας άφησε με την αίσθηση ότι το μουσικό της ταξίδι έχει πολλά ακόμη να προσφέρει.
Περισσότερα για τη Δανάη Μπελοσίνωφ: https://www.danaibelosinof.com/
Φίλιππος Σακαγιάν: «Το πρώτο βήμα είναι να φανταστώ τον συμβολικό χώρο στον οποίο θα κινηθώ για το έργο που γράφω, τόσο νοητικά όσο και ψυχολογικά. Μπαίνω σε αυτόν τον χώρο με αφοσίωση και συγκέντρωση, σαν μοναχός».
Πες μας λίγα λόγια για τις σπουδές σου και πώς έφτασες να συνθέτεις μουσική;
Είμαι συνθέτης και διαμεσικός καλλιτέχνης, και φέτος αναλαμβάνω για πρώτη φορά τον ρόλο του επιμελητή στην Φιλαρμονική του Wrocław στην Πολωνία, με μια βραδιά αφιερωμένη σε Έλληνες και Ελληνίδες συνθέτες ηλεκτρονικής μουσικής.
Η έδρα μου ήταν στο Παρίσι για 14 χρόνια, όπου αρχικά σπούδασα μουσικολογία και τζαζ. Αυτή ήταν μια περίοδος εξερεύνησης και αυτοανακάλυψης, που με έφερε πιο κοντά στην εθνομουσικολογία και τη σύγχρονη μουσική. Μέσα από διάφορους δρόμους, αυτό με οδήγησε να κάνω ένα δεύτερο πτυχίο και μεταπτυχιακό στην σύνθεση, την ενορχήστρωση, την ανάλυση και τις νέες τεχνολογίες στο Ωδείο του Παρισιού (CNSMDP). Ίσως το πιο πολύτιμο μάθημα που πήρα από αυτές τις εμπειρίες, πέρα από την ίδια τη τέχνη αυτής της δουλειάς, ήταν να μάθω να αναγνωρίζω και να ακούω τις δικές μου ανάγκες, μαζί με όλα τα ερωτήματα και τις αβεβαιότητες που προκύπτουν στη δημιουργική διαδικασία.
Μετά το Ωδείο, πέρασα έναν χρόνο στο IRCAM, ένα κορυφαίο γαλλικό ινστιτούτο επιστημονικής έρευνας, τεχνολογικής καινοτομίας και μουσικής δημιουργίας. Εκεί εμβάθυνα ακόμα περισσότερο στη σχέση μου με τα ηλεκτρονικά, τον πολυκάναλο ήχο, τον προγραμματισμό, και τα αλγοριθμικά μοντέλα, εργαλεία που ήδη αποτελούσαν βασικά κομμάτια της δουλειάς μου.
Ολοκλήρωσα αυτόν τον σπουδαστικό κύκλο, με τη μεταπτυχιακή μου έρευνα, η οποία επικεντρώθηκε στην έννοια της έντασης. Με τίτλο INTENSITY, tool of transcendence and dissolution of the self, εξετάζει την ένταση από πολλαπλές οπτικές – ψυχοακουστική, φιλοσοφία και νευροψυχολογία – θέτοντας τις βάσεις για την ενσωμάτωσή της στη μουσική δημιουργία.
Σταδιακά, άρχισα να προσεγγίζω το έργο μου όλο και περισσότερο ως τη δόμηση μιας συνθήκης, με στόχο τη δημιουργία ενός καθηλωτικού περιβάλλοντος που βιώνεται μέσα από τα διαφορετικά μέσα με τα οποία εργάζομαι. Τα έργα μου πλέον περιλαμβάνουν συνθέσεις για μουσικά σύνολα και ερμηνευτές, με ή χωρίς ηλεκτρονικά, καθώς και οπτικοακουστικές εγκαταστάσεις και performances για πολυκάναλο ήχο και light design.
Πώς θα περιέγραφες τα στάδια της δημιουργικής σου διαδικασίας;
Για μένα, το πρώτο βήμα είναι να φανταστώ τον συμβολικό χώρο στον οποίο θα κινηθώ για το έργο που γράφω, τόσο νοητικά όσο και ψυχολογικά. Μπαίνω σε αυτόν τον χώρο με αφοσίωση και συγκέντρωση, σαν μοναχός. Στη συνέχεια, αναζητώ τα υλικά που θα χρησιμοποιήσω, δημιουργώντας έναν ηχητικό πυρήνα, μια συμπαγή παλέτα που λειτουργεί ως πλατωνική ιδέα. Η τρίτη και πιο σημαντική φάση είναι όταν τοποθετώ αυτόν τον πυρήνα ως οργανισμό μέσα στον συμβολικό μου χώρο και τον αφήνω να αναπτυχθεί σε αυτό το περιβάλλον. Τότε ακούω και παρατηρώ προσεκτικά τι μπορεί να ειπωθεί εντός αυτού του συμβολικού χώρου με το υλικό μου. Αν αυτά τα στάδια έχουν ολοκληρωθεί σωστά, η υπόλοιπη διαδικασία κυλάει γρήγορα και οργανικά.
Όσον αφορά τη σύνθεση, δουλεύω συχνά με ακουστικά μοντέλα, όπως για παράδειγμα ο ήχος μιας κατολίσθησης. Από αυτά τα μοντέλα αντλώ παραμέτρους και χαρακτηριστικά που σχετίζονται με τον χώρο, τον χρόνο, τα ηχοχρώματα, την υφή και τις σχέσεις μεταξύ τους. Συχνά ξεκινώ από κάτι ευαίσθητο και συγκεκριμένο, το οποίο δημιουργεί ένα νήμα συνοχής και έπειτα, αφήνομαι στην αφήγηση αυτού του νήματος. Αυτό μου επιτρέπει να αναπτύξω έναν ηχητικό και μορφολογικό χαρακτήρα μέσα στον χρόνο και να συνδέσω τα επιμέρους στοιχεία από την αρχή μέχρι το τέλος.
Τον τελευταίο λόγο σε αυτή τη διαδικασία έχει η ανάγκη μου να βυθίσω – πρώτα τον εαυτό μου, μετά τους μουσικούς και τέλος το κοινό – σε αυτόν τον συμβολικό χώρο.
Μέσα από αυτή τη ανάγκη, ήρθα σε επαφή με τη σκηνογραφία και τον προγραμματισμό του φωτός, τα οποία άρχισα να ενσωματώνω στη δουλειά μου από το 2019. Αυτά τα εργαλεία είναι καθοριστικά για τη διαμόρφωση της εμπειρίας με έναν πιο ολιστικό τρόπο, καθώς αλληλεπιδρούν συνεχώς με το έργο και το επηρεάζουν, ακόμη και σε πυρηνικό επίπεδο.
Θα μας δώσεις ένα παράδειγμα για το πώς εφαρμόζεται αυτό το ακουστικό μοντέλο στα έργα σου και πώς αυτό διέπεται από μια αφήγηση;
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το NEGATIVE SOIL (2020), ένας θρήνος για 9 μουσικούς και ηλεκτρονικά, που παρουσιάστηκε στην Ελλάδα το 2021 στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών από τους Ergon Ensemble. Πρόκειται για ένα αρχαϊκό και πένθιμο εμβατήριο, το οποίο έγραψα στη μνήμη του παππού μου, μόλις έναν μήνα μετά τον θάνατό του. Το έργο βασίστηκε σε ακουστικές εικόνες από την ημέρα της ταφής του: τον ήχο του φτυαριού στο υγρό χώμα, το χέρι που χτυπά το ξύλο και τον ήχο του χώματος που καλύπτει το φέρετρο. Αυτές τις ακουστικές εικόνες/μοντέλα τις ενορχήστρωσα με τα ακουστικά όργανα και τα ηλεκτρονικά. Βρίσκω βαθιά ικανοποίηση στη διαδικασία ανάλυσης και ανασύνθεσης των μορφολογικών διαστάσεων του ήχου, η οποία θυμίζει κάτι ανάμεσα στο μικροσκόπιο του επιστήμονα, που παρακολουθεί τη συμπεριφορά ενός οργανισμού, και το όραμα ενός βιο-προφήτη, που αντιλαμβάνεται τη δυνητική εξέλιξη της ζωής αυτού του οργανισμού. Νιώθω ότι με αυτόν τον τρόπο το έργο αποκτά μια αυτοφυή εσωτερική δομή και μια πυρηνική συνοχή, κάτι που με συγκινεί.
Το έργο που γράφεις για τη συναυλία στη Στέγη προορίζεται για φωνή. Ποιες είναι οι αναφορές σου για αυτό το ιδιαίτερο μέσο;
Καταρχάς, υπάρχει πάρα πολλή βιβλιογραφία γύρω από τη φωνή. Είναι το πρώτο όργανο και ένα όργανο που χρησιμοποιούμε και με το οποίο σχετιζόμαστε καθημερινά. Γι’ αυτό, υπάρχει και πολλή σπουδή που, πέρα από το θεωρητικό κομμάτι, αφορά την αρχαιολογία αυτού του οργάνου, τις απαρχές του και διάφορους εθνομουσικολογικούς τρόπους καταγραφής του.
Εμένα, όμως, πάντα με ενδιέφερε, ως φαντασίωση, να εξερευνήσω ποια ήταν «η πρώτη φωνή»: ήταν ο βρυχηθμός; η αναπνοή; η άναρθρη κραυγή; Και ποια είναι η σχέση του λόγου με αυτή; Έχοντας όλα αυτά κατά νου, πάντα κάνω μια αναγνωριστική έρευνα για το τι έχει γραφτεί και ποιο είναι το πεδίο με το οποίο με ενδιαφέρει να σχετιστώ εγώ. Από εκεί και πέρα, όπως είπα, πρέπει να βρω τι σημαίνει αυτό το μέσο για μένα και πώς το ορίζω. Γι’ αυτό, στρέφομαι πρώτα να πειραματιστώ με τη δική μου φωνή.
Πώς ορίζεις λοιπόν την «πρώτη φωνή» στο έργο που γράφεις για την συναυλία στην Στέγη; Τι ρόλο παίζει η μουσική ως γλώσσα και ιδίωμα στο έργο αυτό;
Παρότι θα το ήθελα, δεν θεωρώ ότι κατάφερα να αγγίξω την «πρώτη φωνή» σε αυτό το έργο. Ίσως, όμως, μπόρεσα να αντιληφθώ πιο βιωματικά τη διαφορά της φωνής με τον λόγο και τη γλώσσα. Η φωνή είναι αναμφίβολα ένα ανατομικό όργανο που με συγκινεί και φέρει έντονο συμβολικό φορτίο, ενώ ο λόγος και η γλώσσα αποτελούν δύο ιδιαίτερα ενδιαφέροντες, αλλά ταυτόχρονα και επικίνδυνους μηχανισμούς. Η γλώσσα ξεκινά ως μια φαντασίωση επικοινωνίας, όμως σταδιακά μετατρέπεται σε μια συμβιωτική μόλυνση.
Βλέπουμε καθημερινά τις λέξεις και τις έννοιες να διαβρώνονται, να στρεβλώνονται, να αδειάζουν, να θρυμματίζονται, να καταβροχθίζονται και να ξαναγεννιούνται. Ο λόγος συσπάται και μεταλλάσσεται αδιάκοπα, διαμορφούμενος από συμφέροντα.
Για μένα, ο χαρακτήρας του έργου, ο Seraph (Μάριος Μανιατόπουλος), δεν είναι ακριβώς μια φωνή, αλλά ένα σύμπτωμα αποδέσμευσης από τη γλώσσα και μια μετατόπιση προς τη μεταφορά.
Ακούγεται εξαιρετικά ενδιαφέρον. Το έργο αυτό πρόκειται να ερμηνευτεί από έναν τενόρο. Με ποιο τρόπο πιστεύεις ότι μπορεί να επηρεάσει το ίδιο το έργο μια πιθανή συνάντηση σου με τον ερμηνευτή, μέρες πριν από την εκτέλεση;
Είναι πολύ σημαντικό για μένα να βυθίσω τον εκάστοτε ερμηνευτή σε ένα περιβάλλον, όπως και τον εαυτό μου, ώστε να δημιουργηθεί η κατάλληλη συνθήκη ή διάθεση για να γεννηθεί μια ιδέα, ένας ήχος, ένα έργο ή μια συνεργασία. Το βλέπω έτσι: κάθε μορφή ενέργειας ή ζωής απαιτεί ένα περιβάλλον για να αλληλεπιδράσει και να αναπτυχθεί. Είναι απαραίτητο για το έργο να συμβεί κάτι τέτοιο, και θεωρώ τον εαυτό μου πολύ τυχερό και ευγνώμων για το δημιουργικό πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορούμε να δράσουμε και να συσχετιστούμε. Είναι μια πολυτέλεια που δυστυχώς δεν μπορεί να απολαύσει όλος ο κόσμος.
Ο Μάριος Μανιατόπουλος, που θα ερμηνεύσει τα έργα για φωνή τενόρου στην συναυλία ‘Parallel Roads’, εξέφρασε μια ανησυχία από την εμπειρία του με νέους συνθέτες. Όταν δεν έχει προηγηθεί συνάντηση μεταξύ του δημιουργού και του εκτελεστή, συχνά προκύπτουν διάφορα θέματα και στις πρόβες καταλήγουν είτε να γίνονται αλλαγές την τελευταία στιγμή, είτε να μην γίνονται καθόλου. Ποιες είναι οι σκέψεις σου σχετικά με αυτό;
Η εκτίμησή μου είναι ότι αυτού του είδους τα προβλήματα συχνά προέρχονται από οικονομικούς παράγοντες και καταλήγουν σε διαπροσωπικές εντάσεις και ζητήματα ρόλων. Στην πραγματικότητα, όλοι οι άνθρωποι με τους οποίους συνεργάζομαι είναι καλοπροαίρετοι, γενναιόδωροι και γεμάτοι πάθος για αυτό που κάνουμε.
Από την πλευρά μου, όταν συνεργάζομαι με κάποιον, με ενδιαφέρει να κατανοήσω ποιος είναι και να ακούσω τα όριά του, ώστε να μπορέσω να τον συμπεριλάβω όσο γίνεται πιο ουσιαστικά μέσα στο έργο.
Φυσικά, μπορεί να προκύψουν αλλαγές στο τελικό κείμενο ανάλογα με τον κάθε μουσικό, καθώς και διάφορα προβλήματα ή ευχάριστες εκπλήξεις. Εδώ είμαστε για να τα δούμε όλα και να τα δουλέψουμε, αρκεί να έχουμε χρόνο.
Όταν, λόγω έλλειψης budget, υπάρχει μόνο μία 3ωρη πρόβα και μία γενική πριν από τη συναυλία για ένα νέο έργο που περιλαμβάνει μουσικούς, ηλεκτρονικά και φώτα, και οι μουσικοί δεν έχουν προετοιμαστεί κατάλληλα λόγω ανεπαρκούς αμοιβής, είναι αναμενόμενο να προκύψουν εντάσεις και ζητήματα. Αυτό είναι ένα φαινόμενο που έχω παρατηρήσει σε μεγάλες σκηνές, τόσο εντός όσο και εκτός ακαδημαϊκού χώρου, συνεργαζόμενος με διάφορους φορείς παγκοσμίως. Σε αυτές τις περιπτώσεις, δεν έχει να κάνει με τον άνθρωπο, αλλά δυστυχώς είναι μια κατάσταση επιβίωσης για όλους. Και εν τέλει, αυτό που συχνά παραμένει απαρατήρητο είναι ότι το πραγματικό θύμα είναι το έργο, το οποίο κατακρεουργείται.
Στην περίπτωση της συναυλίας στη Στέγη, στις παύσεις της βιολοντσελίστριας Αναστασίας Δεληγιαννάκη πρωταγωνιστεί με τη φωνή του ο Μάριος Μανιατόπουλος. Έχεις συμμετάσχει ξανά σε κάποια αντίστοιχη συνθήκη;
Το 2022 οργανώσαμε μια συναυλία σε έναν εναλλακτικό χώρο στο Παρίσι, όπου τα έργα παρουσιάστηκαν ως μια αδιάκοπη ροή, χωρίς παύσεις, με το ένα να είναι συνέχεια του άλλου. Η συναυλία τώρα στη Στέγη ακολουθεί μια παρόμοια λογική, με τα έργα να συνδέονται μέσω ιντερλούδιων, δημιουργώντας μια ενιαία εμπειρία για το κοινό. Ωστόσο, η επιτυχία μιας τέτοιας συναυλίας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την επιμέλεια και τη συνοχή των μεταβάσεων μεταξύ των έργων. Αν η ροή διατηρηθεί με ευαισθησία, το αποτέλεσμα θα είναι εξαιρετικό.
Ευχαριστούμε πολύ για τη συνέντευξη Φίλιππε και περιμένουμε με μεγάλη ανυπομονησία να ακούσουμε το έργο σου!
Περισσότερα για τον Φίλιππο Σακαγιάν: https://filippossakagian.com/
Μια Γέφυρα Μουσικής πάνω από τη Συγγρού, vol. 10
2η συναυλία | Πέμπτη 6 Μαρτίου, 22:00 | Μικρή Σκηνή | “Off Road” / Γλωσσολαλιές των Βαλκανίων
Ταξίδι στα «Ανατολικά της Δύσης» με ένα βιολί
Από τον βαλκανικό βορρά, έργα με διαφορετικό χαρακτήρα περιστρέφονται (off road) γύρω από τον κεντρικό πρωταγωνιστή, το βιολί, και ισορροπούν ανάμεσα στη σύγχρονη κλασική γραφή και τα ζωντανά στοιχεία από τις μουσικές ρίζες των τόπων. Σόλο βιολί, ηλεκτρονικά και ντουέτα δημιουργούν ένα ελικοειδές πορτρέτο του οργάνου. Τα σύγχρονα στοιχεία διαδέχονται τη βαθύτερη ανασκόπηση των κοινών μουσικών ιδιωμάτων της περιοχής μέσα από τη σύμπραξη, την εναλλαγή και την αποστασιοποίηση.
Πρόγραμμα
- Diana Rotaru (γενν. 1981) (Ρουμανία): “Glossolalia” για βιολί και ηλεκτρονικά (2010)
- Δανάη Μπελοσίνωφ (γενν. 1993) (Βουλγαρία/Ελλάδα): CRUNNING, for 2 in the fields of mountain poppies & the dunes of sea lilies … short of breath Στα λιβάδια με τις βουνίσιες παπαρούνες και τους αμμόλοφους από κρινάκια θαλάσσια…. λαχανιάζοντας για 2 βιολιά (2024)
- Mihailo Trandafilovski (γενν. 1974) (Β. Μακεδονία/Ην. Βασίλειο): “Mosaic” για δύο βιολιά (2016)
- Tigran Mansurian (γενν. 1939) (Αρμενία): “Lamento” για βιολί (2002)
- Hanan Hadžajlić (γενν. 1991) (Βοσνία-Ερζεγοβίνη): “Ex Machina III” για βιολί και πιάνο (2016)
- Soni Petrovski (γενν. 1977) (Β. Μακεδονία/Αυστραλία): “Bric-a-brac” για σόλο βιολί (2001)
- Βασίλης Σούκας (σόλο βιολί), Φαίδων Μηλιάδης (βιολί), Λυδία Λινάρδου (πιάνο)
Επιμέλεια: Ηρώ Μενέγου
Στη συναυλία ακούγονται αποσπάσματα από τα βιβλία «Ανατολικά της Δύσης» του Miroslav Penkov και «Πιάσε το λαγό» της Lana Bastašić με τις φωνές της Δανάης Μπελοσίνωφ και της Milena Milanovic.
3η συναυλία | Παρασκευή 7 Μαρτίου, 21:00 | Μικρή Σκηνή | “Parallel Roads” / Μια καθημερινή μέρα
Δύο παράλληλες εξερευνήσεις του μεταμοντέρνου για φωνή και βιολοντσέλο
Δύο παράλληλες υπάρξεις στοχάζονται για τη ζωή, τον θάνατο και τη φύση. Το διπλό ρεσιτάλ “Parallel Roads” επιχειρεί να αποτυπώσει την ψυχοσύνθεση της στιγμής όπου οι δύο αυτές υπάρξεις συνυπάρχουν νοητά, αλλά δεν συναντιούνται ποτέ.
Πρόγραμμα
- Caroline Shaw (γενν. 1982): “In manus tuas” για βιολοντσέλο (2009)
- Meredith Monk (γενν. 1942): Επιλογές από το έργο “Book of Days” για φωνή (1988)
- Kaija Saariaho (1952–2023): “Sept Papillons” για βιολοντσέλο (2000)
- Φίλιππος Σακαγιάν (γενν. 1992): “metaph” για φωνή και ηλεκτρονικά, ανάθεση της Στέγης (2025)
- Ana Sokolovic (γενν. 1968): “Vez” για βιολοντσέλο (2005)
- Morton Feldman (1926–1987): “Only” για φωνή (γραμμένο για την Joan La Barbara) (1946)
- Μάριος Μανιατόπουλος (τενόρος), Αναστασία Δεληγιαννάκη (βιολοντσέλο)
Στη συναυλία ακούγονται αποσπάσματα από το βιβλίο «Ασκήσεις ύφους» του Raymond Queneau με τη φωνή της Manon Fabre.
Επιμέλεια: Παύλος Κόρδης
Επιμέλεια «Μια Γέφυρα Μουσικής πάνω από τη Συγγρού vol.10», Διδασκαλία, Συντονισμός: Λορέντα Ράμου
Υπεύθυνος Καθηγητής Παντείου: Γεώργιος-Μιχαήλ Κλήμης
Βοηθός Εργαστηρίου: Παύλος Κόρδης
Πλήρες πρόγραμμα της δράσης: https://www.onassis.org/el/whats-on/music-connects-the-onassis- stegi-and-the-panteion-university-vol-10
