Πλέον, η είσοδος στην τριτοβάθμια εκπαίδευση αποτελεί στανταράκι σαν την αποφοίτηση από το Λύκειο. Λίγοι είναι αυτοί που επιλέγουν να μην προχωρήσουν για το πτυχίο, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι φτάνουν κιόλας ως εκεί.
Οι σπουδές έχουν περαστεί ως κάτι το απολύτως απαραίτητο για την επαγγελματική καριέρα, αλλά όσο πιο βαθιά μπαίνεις σε αυτές (όσο περνούν τα εξάμηνα δηλαδή), τόσο φλερτάρεις με το συμπέρασμα ότι δε σε ικανοποιούν ή ότι δεν τις χρειάζεσαι για να πετύχεις αυτό που ονειρεύεσαι. Δεν είναι τυχαίοι οι αριθμοί των «αιώνιων» φοιτητών, ούτε κι εκείνων που αποφασίζουν να παρατήσουν τη σχολή τους. Ειδικά όσον αφορά τα Περιφερειακά πανεπιστήμια.
Όπως χαρακτηριστικά διαβάζουμε στο protothema.gr, το έτος 2022-2023, το ποσοστό εκείνων που έλαβαν το πτυχίο ανερχόταν σε 72%, ενώ το 2020-2021, αυτό ήταν 61,8%. Πρόκειται για μια σημαντική αύξηση, αλλά με τις διαγραφές να καραδοκούν στη γωνία για να απαλλάξουν τα πανεπιστήμια από τους αιώνιους φοιτητές, καθαρότερη εικόνα για το συσχετισμό μεταξύ εισαχθέντων και πτυχιούχων θα υπάρξει όταν εφαρμοστεί το μέτρο. Ο συσχετισμός μεταξύ του αριθμού όσων αποφοιτούν και αυτών που καθυστερούν κατά πολύ ή ακόμη και εγκαταλείπουν τις σπουδές τους οφείλεται σε διάφορους παράγοντες.
Ποιοι μένουν και ποιοι φεύγουν
Όπως είναι αρκετά λογικό, οι φοιτητές Ιδρυμάτων όπως ΕΚΠΑ, ΕΜΠ και ΑΠΘ, είναι λιγότερο πιθανό να εγκαταλείψουν τις σπουδές τους από φοιτητές περιφερειακών πανεπιστημίων. Συνεπώς, στην περίπτωση των πρώτων, ο αριθμός των πτυχιούχων είναι μεγαλύτερος.
Παραπάνω μάλιστα, είδαμε ότι συναντάται αύξηση στον αριθμό αποφοίτων και η μία θεωρία λέει ότι για αυτό οφείλεται η εφαρμογή του «ν+2» και «ν+3» από το επόμενο ακαδημαϊκό έτος 2025-2026, που στην ουσία «κυνηγάει» τους φοιτητές να τελειώσουν σε 4+2 έτη αν πρόκειται για τετραετές πρόγραμμα και σε 5+3 έτη για μεγαλύτερης διάρκειας πρόγραμμα σπουδών.
Ένας επιπλέον λόγος θεωρείται ότι είναι η ΕΒΕ. Το συγκεκριμένο μέτρο ήρθε ως μια προσπάθεια να δυσκολέψει την εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, ή αλλιώς, να ανεβάσει το μαθησιακό επίπεδο των εισακτέων. Αυτό με τη σειρά του, υποτίθεται ότι θα μείωνε το φαινόμενο της εγκατάλειψης σπουδών λόγω δυσκολίας καθώς και της αιώνιας φοίτησης.
Ξεκάθαρα ωστόσο τα ποσοστά εκείνων που αφήνουν ανολοκλήρωτες τις σπουδές ή τις παρατείνει κατά πολύ, είναι μεγάλο. Όπως αναφέρει ξανά το protothema.gr, το συγκεκριμένο πρόβλημα αφορά σε μεγάλο βαθμό περιφερειακά ιδρύματα, όπως το Ιόνιο Πανεπιστήμιο και το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου.
Οι λόγοι;
Οικονομικοί, όπως δυσκολία στην ανεύρεση αλλά και το κόστος ενοικίασης φοιτητικής στέγης, χαμηλό μαθησιακό επίπεδο σε σχέση με τις απαιτήσεις του προγράμματος σπουδών, μειωμένο ενδιαφέρον εφόσον η επιλογή σχολής δεν βρισκόταν ψηλά στις προτιμήσεις, βιοποριστικές ανάγκες που οδηγούν στη διακοπή της παρακολούθησης (ή και το αντίθετο, δηλαδή πρόωρη εύρεση εργασίας σε περιζήτητα αντικείμενα σπουδών), ακόμη και έλλειψη προθυμίας, όταν πρόκειται για δεύτερο πτυχίο, συγκαταλέγονται στα βασικότερα αίτια που αποθαρρύνουν τους νέους να συνεχίσουν.
Ο πρόεδρος της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ), καθηγητής Περικλής Μήτκας, εξηγεί στο «ΘΕΜΑ» τα δεδομένα που ισχύουν σήμερα στα 25 ελληνικά ΑΕΙ, ενώ παραθέτει τους λόγους που συνδέονται τόσο με την αύξηση του αριθμού των πτυχιούχων όσο και με την υπερβολική καθυστέρηση ή και την εγκατάλειψη, που σημειώνεται στην ολοκλήρωση των σπουδών.
Μιλώντας με στατιστικά:
Τα δεδομένα του Ολοκληρωμένου Πληροφοριακού Εθνικού Συστήματος Ποιότητας της ΕΘΑΑΕ, που αφορούν συνολικά τα 25 ΑΕΙ της χώρας, δείχνουν ότι το ακαδημαϊκό έτος 2020-2021 εισήχθησαν 91.216 φοιτητές και αποφοίτησαν 56.396. Τον επόμενο χρόνο, 2021-2022, οι εισαχθέντες ήταν 84.553 και οι απόφοιτοι 57.106, ενώ το 2022-2023 μειώθηκαν σε 74.995 οι εισαχθέντες φοιτητές, όπως και οι αποφοιτήσαντες σε 53.978.
Αυτό σημαίνει ότι το 2020-2021 οι απόφοιτοι αντιστοιχούσαν στο 61,8% των νέων φοιτητών, το ποσοστό τους ανέβηκε στο 67,5% το 2021-2022 και πέρυσι, το 2022-2023, πτυχίο πήραν φοιτητές που το ποσοστό τους ανήλθε σε 72% όσων εισήχθησαν στα ΑΕΙ.
«Σε σχέση με τα ποσοστά αποφοίτησης, είναι πολύ νωρίς ακόμη να δούμε αν η ΕΒΕ έχει παίξει κάποιον ρόλο», αναφέρει στο «ΘΕΜΑ» ο κ. Μήτκας.
Προφανώς οι απόφοιτοι μιας χρονιάς έχουν μπει παλαιότερα – πριν από τέσσερα και περισσότερα χρόνια-, άρα η επίδραση της ΕΒΕ φαίνεται μόνο στην όποια μείωση των εισαχθέντων σε κάποια ιδρύματα. Το πώς θα επηρεάσει τα ποσοστά αποφοίτησης θα αρχίσει να φαίνεται ύστερα από τουλάχιστον δύο χρόνια.
Εκείνο που μπορούμε να δούμε σήμερα, εξηγεί ο κ. Μήτκας, είναι πόσοι φοιτητές εισήχθησαν στο προηγούμενο ακαδημαϊκό έτος συνολικά σε ένα πανεπιστήμιο και πόσοι πήραν πτυχίο.
«Αν, δηλαδή, μπαίνουν λιγότεροι σε ένα πανεπιστήμιο λόγω της ΕΒΕ και αποφοιτούν περισσότεροι, αντιλαμβάνεται κανείς ότι ο λόγος δεν είναι απολύτως σωστός, επειδή δεν υπολογίζουμε πόσοι μπήκαν πριν από τέσσερα χρόνια και πόσοι βγαίνουν σήμερα», επισημαίνει.
Σε κάθε περίπτωση, τονίζει ο πρόεδρος της ΕΘΑΑΕ, «το γεγονός ότι μέχρι τώρα δεν διαγράφονται οι φοιτητές, δημιουργεί μια συσσώρευση – είναι η κατηγορία των λεγομένων ‘αιώνιων φοιτητών’, των μη ενεργών δηλαδή, οι οποίοι παραμένουν εγγεγραμμένοι. Οταν αρχίσουν να διαγράφονται, θα ισορροπήσουν τα νούμερα μεταξύ εισαχθέντων και αποφοίτων».
Εντυπωσιακό ποσοστό αποφοίτησης στο ΑΠΘ
Όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω, τα μεγάλα πανεπιστήμια της χώρας σημειώνουν μεγαλύτερα ποσοστά αποφοίτησης και λιγότερα εγκατάλειψης. Για τον πρόεδρο της ΕΘΑΑΕ, ένα αξιοπρεπές ποσοστό αποφοίτησης είναι γύρω στα 80%, με το ΑΠΘ να σημειώνει το έτος 2022-2023 91,2%!
Το ΕΚΠΑ από την άλλη, το ίδιο ακαδημαϊκό έτος είχε 83,3% – βελτιωμένο συγκριτικά με τα προηγούμενα έτη. Ενώ του ΕΜΠ ήταν 80,6%, το οποίο οριακά πιάνει το ιδανικό του κ. Μήτκα, αλλά ταυτόχρονα αποτελεί μικρότερο από τα δύο προηγούμενα έτη, που ήταν 82,1% και 82%, αντίστοιχα.
Αναφορικά με άλλα μεγάλα πανεπιστήμια της χώρας, το ποσοστό αυτό διαμορφώθηκε ως εξλής:
• Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών – 85,4%
• Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών – 98,3%
• Πάντειο Πανεπιστήμιο – 90,6%
• Ιόνιο Πανεπιστήμιο – 52,8%
• Πανεπιστήμιο Αιγαίου – 58,7%
• Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου – 55,4%
• Πολυτεχνείο Κρήτης – 60,7%
Εξαιρετικά χαμηλό είναι το ποσοστό αποφοίτησης στο Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο, αφού για το 2022-2023 καταγράφεται μόλις ποσοστό 19,3%, για το 2021-2022 19,1% και για το 2020-2021 65,5%.
Οικονομικές δυσκολίες και μαθησιακό επίπεδο, δύο από τους λόγους του προβλήματος
Σε ό,τι αφορά τις αιτίες που αρκετοί φοιτητές δεν φτάνουν έως την ορκωμοσία, δεν είναι λίγοι εκείνοι που το αποδίδουν στην οικονομική παράμετρο η οποία αναμφισβήτητα διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο. Χαρακτηριστικά, ο πρύτανης του Ιονίου Πανεπιστημίου, καθηγητής Ανδρέας Φλώρος, επισημαίνει ότι, εκτός από την εφαρμογή της ΕΒΕ, που οπωσδήποτε μειώνει τις διαθέσιμες θέσεις, με αποτέλεσμα να εισάγονται λιγότεροι φοιτητές, την απορρόφηση μεγάλου αριθμού φοιτητών στα κεντρικά πανεπιστήμια της χώρας και την πανεπιστημιοποίηση των ΤΕΙ το 2018, που είχε ως αποτέλεσμα να προκύψουν πολλά συναφή ακαδημαϊκά τμήματα ανά την Ελλάδα, «δεν πρέπει ακόμη να παραγνωρίζεται το πρόβλημα της φοιτητικής στέγης, που είναι όχι μόνο ακριβή, αλλά και δυσεύρετη».
Εξηγεί ότι:
Πολλά παιδιά είτε καθυστερούν πολύ τις σπουδές τους γιατί δεν κατορθώνουν να μείνουν μόνιμα στα νησιά -ειδικά σε εκείνα όπου τα ακίνητα διατίθενται ως τουριστικά καταλύματα για κάποιους μήνες – είτε τις εγκαταλείπουν εντελώς, με αποτέλεσμα να έχουμε πολύ χαμηλό αριθμό αποφοίτησης.
Από την πλευρά της ΕΘΑΑΕ, ο καθηγητής Μήτκας διαπιστώνει ότι οι φοιτητές καθυστερούν να πάρουν πτυχίο ή δεν ολοκληρώνουν καν τις σπουδές τους «όταν τα μαθήματα αποδεικνύονται πιο απαιτητικά σε σχέση με τα μαθησιακό υπόβαθρο που οι ίδιοι διαθέτουν όταν εισάγονται στη σχολή». Πρόκειται, όπως διευκρινίζει, για φοιτητές που δυσκολεύονται με την ύλη του προγράμματος σπουδών και χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να πάρουν το πτυχίο τους, ίσως και 8 ή 10 χρόνια συνολικά, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να μην έχουν χάσει το ενδιαφέρον και την επαφή τους με τα μαθήματα.
Επίσης, αφορά άτομα που πέρασαν σε κάποια σχολή η οποία ήταν πολύ χαμηλά στις επιλογές τους, επομένως βρέθηκαν στη συγκεκριμένη χωρίς να το επιθυμούν πραγματικά, με αποτέλεσμα να μην έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη συνέχιση των σπουδών τους. Ξεχωριστή κατηγορία είναι εκείνη όσων φοιτούν παράλληλα και στο εξωτερικό.
Επίσης, υπάρχουν περιπτώσεις κατά τις οποίες κάτοχοι ενός πτυχίου που εγγράφονται για δεύτερο πτυχίο δεν παρακολουθούν με την ίδια ζέση το πρόγραμμα σπουδών και αργούν να αποφοιτήσουν. «Οι αριθμοί αυτοί είναι αυξημένοι στα παλαιότερα ιδρύματα του κέντρου και σε σχολές που θεραπεύουν επιστήμες με ειδική γοητεία, όπως η Φιλοσοφική, η Θεολογική, τα Μαθηματικά», παρατηρεί ο κ. Μήτκας.
Εργασιακές προσδοκίες
Οι χαμηλές εργασιακές προσδοκίες είναι μία ακόμη αιτία που δυσχεραίνει την αποφοίτηση, καθώς όταν οι νέοι δε βλέπουν πράσινο φως στην αγορά εργασίας δε βιάζονται να τελειώσουν.
Συμβαίνει, όμως, και το αντίθετο: άτομα που σπουδάζουν μια επιστήμη με μεγάλη ζήτηση στην αγορά εργασίας μπορεί να αρχίσουν να εργάζονται πριν από την ολοκλήρωση των σπουδών τους και να αναβάλουν διαρκώς τη λήψη του πτυχίου. «Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αυτό το φαινόμενο στα Τμήματα Πληροφορικής και Μηχανικών Υπολογιστών, που εμφανίζουν σχετικά χαμηλό ποσοστό αποφοίτησης», υπογραμμίζει ο καθηγητής Μήτκας.
Επιπροσθέτως, λόγοι που μπορεί να οδηγούν σε μειωμένα ποσοστά αποφοίτησης αποτελούν και οι συνθήκες στο ίδιο το πανεπιστήμιο. «Είναι πολύ εύκολο να καταλάβεις εάν ένα πρόγραμμα σπουδών είναι στιβαρό ή όχι. Όταν οι διδάσκοντες περνούν το μήνυμα ότι ‘αυτό που κάνουμε όλοι μαζί εδώ είναι κάτι σοβαρό και έχει νόημα’, τα παιδιά το αντιλαμβάνονται και ανταποκρίνονται», τονίζει ο πρόεδρος της ΕΘΑΑΕ.
Από την ΕΘΑΑΕ προτείνεται στα πανεπιστήμια να προσεγγίζουν το πρόβλημα του χαμηλού ποσοστού αποφοίτησης σε επίπεδο τμήματος, καθώς μπορεί να υπάρχουν μεγάλες διαφορές μεταξύ τους και αναλόγως να λαμβάνουν μέτρα, όπως οι συγχωνεύσεις, οι μετονομασίες και ο εκσυγχρονισμός τμημάτων.
