Όπως έχουν κάνει ξεκάθαρο τα πανεπιστήμια, οι διαγραφές των λιμνάζοντων φοιτητών δεν τα βρίσκουν σύμφωνα. Τάσσονται ανοιχτά κατά του νόμου της κυβέρνησης και ζητούν συνεχώς την επανεξέτασή του, καθώς ανησυχούν τόσο για τις αδικίες που θα προκύψουν, όσο και για τη διατάραξη της λειτουργίας τους μετά την εφαρμογή του.
Το νούμερο ένα επιχείρημα απέναντι στο εν λόγω σχέδιο είναι γνωστό: οι «αιώνιοι» φοιτητές δεν επιβαρύνουν πουθενά τα πανεπιστήμια, ούτε τον Έλληνα φορολογούμενο, όπως προσπαθούν να πείσουν κάποιοι. Οι περισσότεροι από αυτούς τους φοιτητές είναι άτομα που πρέπει να βάλουν σε δεύτερη μοίρα τις σπουδές τους για να εργαστούν και να επιβιώσουν. Για αυτό και η αδυναμία των φοιτητών να επικεντρωθούν εξ ολοκλήρου στις σπουδές τους είναι κάτι που θα έπρεπε να απασχολεί περισσότερο την κυβέρνηση παρά το «υπερφορτωμένο» σύστημα. Όπως επίσης γιατί η τριτοβάθμια εκπαίδευση στη χώρα μας αδυνατεί να κρατήσει το ενδιαφέρον των φοιτητών της, που είναι άλλος ένας σημαντικός λόγος καθυστέρησης ή και παραίτησης.
Τα πανεπιστήμια στο πλευρό των φοιτητών
Όσο το κράτος εθελοτυφλεί μπροστά στα πραγματικά προβλήματα που δημιουργούν το φαινόμενο των λιμνάζοντων φοιτητών, τα ΑΕΙ αντιδρούν. Οι διαγραφές χαρακτηρίζονται «τιμωρητικές» και «άδικες» από τις διοικήσεις τους, οι οποίες ζητούν από το Υπουργείο Παιδείας να αναθεωρήσει μέχρι τον Σεπτέμβριο, που θα πέσουν τα πρώτα… σβησίματα.
ΕΚΠΑ
Το ΕΚΠΑ είναι το παλαιότερο ελληνικό πανεπιστήμιο κι εκείνο που σημειώνει το μεγαλύτερο ποσοστό αιωνίων φοιτητών με 59,9%! Ακολουθεί το ΟΠΑ με 58,7%, δείχνοντας πως το θέμα δεν είναι μεμονωμένο. Το Ίδρυμα έχει δηλώσει ανοιχτά ότι απορρίπτει το κυβερνητικό σχέδιο των διαγραφών, ζητώντας να ορίσει το ίδιο τους όρους και τις προϋποθέσεις της υπαγωγής της μη διαγραφής των φοιτητών, βάσει εσωτερικού κανονισμού. Πιο ειδικά, επισήμανε ότι θα πρέπει η αίτηση κάθε φοιτητή να αξιολογείται από τα αρμόδια όργανα του πανεπιστημίου.
Διάβασε κι αυτό
Το ΕΚΠΑ απορρίπτει τη διαγραφή φοιτητών – «Ο νόμος θα εφαρμοστεί» απαντά η κυβέρνηση!
Από την πλευρά της, η Νομική Αθηνών, με περίπου 7.000 φοιτητές να κινδυνεύουν με διαγραφή, μιλά για σοβαρά συνταγματικά ζητήματα και προβλήματα ανεπιείκειας.
Πιο ειδικά, οι διατάξεις του άρθρου 76 του ν. 4957/2022 αντιμετωπίζουν το πρόβλημα με έναν «οριζόντιο» τρόπο, ο οποίος θέτει και μια σειρά από συνταγματικά ζητήματα. Το πρώτο (και ίσως κύριο) θέμα που ανακύπτει, είναι αυτό της αρχής της ισότητας (άρθρο 4 παρ. 1 Συντ). Με την αυτόματη διαγραφή όλων όσοι έχουν υπερβεί τη χρονική διάρκεια που προκύπτει από τον τύπο «ν+2», αντιμετωπίζεται με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και αυτός που «χρωστάει» ένα μόνο μάθημα και αυτός που δεν έχει προσέλθει καν στις εξετάσεις για πολλά έτη. Επίσης και πέρα από τις ιδιαίτερες συνθήκες φοίτησης και εξέτασης σε κάθε Σχολή, είναι προφανές ότι υπάρχουν πολλοί και εύλογοι παράγοντες που δεν λαμβάνονται υπόψη από την υφιστάμενη ρύθμιση, όπως οι φοίτηση από μετεγγραφή χωρίς αναγνώριση όλων των μαθημάτων λόγω αλλαγών στο πρόγραμμα σπουδών, η εργασιακή απασχόληση προς βιοπορισμό, η απώλεια εξαμήνων σπουδών και η επιστημονική δραστηριότητα που μπορεί να οδηγήσει σε καθυστέρηση ολοκλήρωσης των σπουδών (πρόγραμμα Εράσμους, εικονικές δίκες κ.λπ.).
Τίθενται όμως και πολλά άλλα συνταγματικά ζητήματα, όπως η τήρηση του δικαιώματος της προηγούμενης ακρόασης (άρθρο 20 παρ. 2 Συντ) και η προστασία προσωπικών δεδομένων (άρθρο 9Α Συντ) με ενδεχόμενη υποχρέωση σύνταξης Μελέτης Εκτίμησης Αντικτύπου. Και όλα αυτά, πέρα από τα ουσιαστικά προβλήματα που θα δημιουργηθούν στη λειτουργία των Σχολών, η οποία για σημαντικό χρονικό διάστημα ενδέχεται να επικεντρωθεί στη διαδικασία των διαγραφών αντί για την προέχουσα επιστημονική και διδακτική δραστηριότητα.
ΕΔΩ θα βρείτε το ψήφισμα της Νομικής Σχολή όπου αναλύεται λεπτομερώς το ζήτημα των διαγραφών.
ΑΠΘ
Το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης δε δείχνει ούτε αυτό ιδιαίτερα ευχαριστημένο με τις εξελίξεις στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Δηλώνει αντίθετο με τις διαγραφές, με τη Σύγκλητο να εκφράζει την ανησυχία της για τις επιπτώσεις της οριζόντιας διαγραφής φοιτητών με αποκλειστικό κριτήριο τη μέγιστη διάρκεια φοίτησης.
Ζητά λοιπόν να μη γίνει οριζόντια εφαρμογή της διάταξης του 4957/2022 με αποκλειστικό κριτήριο την υπέρβαση της ανώτατης χρονικής διάρκειας φοίτησης, και εισηγείται μία σειρά επιπλέον κριτηρίων, βάσει των οποίων θα πιστοποιείται το ενδιαφέρον των φοιτητών και φοιτητριών να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους.
Ειδικότερα, σύμφωνα με την ανακοίνωση της Συγκλήτου του ΑΠΘ, προτείνεται να λαμβάνονται υπόψη – μεταξύ άλλων:
- οι δηλώσεις μαθημάτων
- ο αριθμός των μαθημάτων που υπολείπονται έως τη λήψη του πτυχίου
- η ενεργός συμμετοχή στις εξετάσεις.
Η ανακοίνωση της Συγκλήτου του ΑΠΘ ΕΔΩ.
Πανεπιστήμιο Πατρών
Οι καθηγητές του Παν/μίου Πατρών χαρακτηρίζουν τις διαγραφές ως «Τιμωρία χωρίς παράπτωμα».
Οι πανεπιστημιακοί ειδικότερα, καταγγέλουν ότι το εν λόγω μέτρο αντιμετωπίζει ως «αδικήματα» τις καθυστερήσεις στις σπουδές, παραβλέποντας τα σοβαρά εμπόδια που αντιμετώπισαν οι φοιτητές, ιδιαίτερα όσοι εισήχθησαν κατά την οικονομική κρίση και την πανδημία.
Οι φοιτητές που εισήχθησαν στα πανεπιστήμια την περίοδο της οικονομικής κρίσης (2010-2018) κλήθηκαν να σπουδάσουν μέσα σε συνθήκες υποχρηματοδότησης, ανεργίας και αυξημένου κόστους διαβίωσης. Χωρίς θεσμοθετημένη μερική φοίτηση, πολλοί αναγκάστηκαν να εργάζονται παράλληλα, καθυστερώντας αναγκαστικά τις σπουδές τους. Επιπλέον, η υποστελέχωση των πανεπιστημίων περιόρισε τη διαθεσιμότητα μαθημάτων και εργαστηρίων, δυσχεραίνοντας την έγκαιρη ολοκλήρωση των σπουδών.
Η ανακοίνωση των μελών ΔΕΠ του Πανεπιστημίου Πατρών:
Πρόκειται για μια τιμωρία χωρίς παράπτωμα, που αγνοεί τα εμπόδια που αντιμετώπισαν οι φοιτητές, ιδιαίτερα εκείνοι που εισήχθησαν κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης και της πανδημίας.
1. Κοινωνικοοικονομικές συνθήκες vs. απουσία υποστηρικτικών μηχανισμών
Οι φοιτητές που εισήλθαν στα πανεπιστήμια κατά την οικονομική κρίση (2010-2018) αντιμετώπισαν έλλειψη χρηματοδότησης, περιορισμένες ευκαιρίες εργασίας και αυξημένα κόστη διαβίωσης. Πολλοί αναγκάστηκαν να εργάζονται παράλληλα με τις σπουδές, συχνά σε μαύρη εργασία, χωρίς να υπάρχει ουσιαστικό -παρά μόνο στα χαρτιά- νομικό πλαίσιο για μερική φοίτηση ή παράταση εξαιτίας επαγγελματικών υποχρεώσεων. Παράλληλα, τα πανεπιστήμια, λόγω υποχρηματοδότησης και υποστελέχωσης, αδυνατούσαν να προσφέρουν επαρκή μαθήματα ή εργαστήρια, καθυστερώντας την πρόοδο των σπουδών. Η πολιτεία, αντί να δημιουργήσει δομές στήριξης (π.χ. επιδοτήσεις, ψηφιακά εργαλεία), επέλεξε την τιμωρία μέσω διαγραφών.
2. Πανδημία COVID-19: Τρία κλειστά εξάμηνα vs. μηδενική ευελιξία
Κατά τη διάρκεια της πανδημίας (2020-2022), τα πανεπιστήμια παρέμειναν κλειστά για τρία εξάμηνα, με αποτέλεσμα πολλοί φοιτητές να μην μπορούν να ολοκληρώσουν πρακτικές ασκήσεις, εργαστήρια ή να δώσουν εξετάσεις λόγω τεχνολογικού ψηφιακού χάσματος ή οικονομικών δυσκολιών. Παρά τα αιτήματα για παράταση του ορίου φοίτησης, η κυβέρνηση δεν προχώρησε σε ρυθμίσεις που να λαμβάνουν υπόψη αυτές τις συνθήκες, παρά το γεγονός ότι η ίδια η δημόσια πολιτική συνέβαλε στην καθυστέρηση.
3. Αδυναμία διαχωρισμού «ενεργών» και «ανενεργών» φοιτητών
Ο νόμος εφαρμόζεται οριζόντια, χωρίς να διαχωρίζει τους φοιτητές που έχουν εγκαταλείψει τις σπουδές από εκείνους που συμμετέχουν ενεργά.
Σύμφωνα με στοιχεία του ΕΚΠΑ, το 33% των φοιτητών που έχουν ξεπεράσει το όριο συμμετέχουν τακτικά σε εξετάσεις και βρίσκονται κοντά στην αποφοίτηση. Πανεπιστήμια όπως το ΑΠΘ και η Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ προτείνουν την εισαγωγή κριτηρίων (π.χ. δήλωση μαθημάτων, συμμετοχή σε εξετάσεις) για να αποφευχθεί η άδικη διαγραφή ενεργών φοιτητών. Ωστόσο, η πολιτεία αρνείται να υιοθετήσει αυτές τις προτάσεις, επιλέγοντας μια απλουστευμένη λύση που τιμωρεί χωρίς διάκριση.
4. Απουσία υποδομών και κοινωνικής ευαισθησίας
Αντί να επενδύσει στην αναβάθμιση των πανεπιστημιακών υποδομών ή στη δημιουργία συμβούλων προόδου για τους φοιτητές, η κυβέρνηση μεταφέρει την ευθύνη στους ίδιους τους φοιτητές. Σχολές αναφέρουν ότι οι φοιτητές δεν μπορούν να πάρουν πτυχίο λόγω έλλειψης θέσεων πρακτικής άσκησης, ένα πρόβλημα που προκαλείται από την υποχρηματοδότηση.
5. Προτεραιότητα σε ιδιωτικές συμφωνίες vs. δημόσια εκπαίδευση
Καθώς η κυβέρνηση προωθεί την ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων, οι διαγραφές φαίνονται ως μια τακτική για να δημιουργηθεί μια «δεξαμενή» προς όφελος των νέων ιδιωτικών ιδρυμάτων. Αυτό επιβεβαιώνεται από την έκκληση της ΠΟΣΔΕΠ, η οποία καταδικάζει το μέτρο ως αντιεκπαιδευτικό και ως προσπάθεια να μετατραπούν οι φοιτητές σε «φθηνό εργατικό δυναμικό». Επιπλέον, εάν οι διαγραφέντες φοιτητές στραφούν σε ιδιωτικά πανεπιστήμια και αυτά αναγνωρίσουν τις σπουδές τους στα δημόσια πανεπιστήμια, αυτό δημιουργεί ένα κρίσιμο νομικό επιχείρημα υπέρ τους. Συγκεκριμένα, θα μπορούσαν να στραφούν δικαστικά ενάντια στη διαγραφή τους, υποστηρίζοντας ότι το δημόσιο πανεπιστήμιο δεν έλαβε υπόψη του στοιχεία που τα ιδιωτικά αναγνωρίζουν, επιτρέποντάς τους να συνεχίσουν τις σπουδές τους. Αυτό ενδέχεται να οδηγήσει σε μαζικές νομικές διεκδικήσεις και αιτήματα αποζημιώσεων από το κράτος, καθώς η διαγραφή τους μπορεί να θεωρηθεί ως αυθαίρετη πράξη που καθυστέρησε την ολοκλήρωση των σπουδών τους.
Συμπέρασμα
Οι διαγραφές δεν αποτελούν λύση, αλλά μια εύκολη διαφυγή από την ανάληψη ευθυνών. Η πολιτεία και τα πανεπιστήμια απέτυχαν να δημιουργήσουν τις συνθήκες για την έγκαιρη αποφοίτηση, αγνοώντας οικονομικές, κοινωνικές και υγειονομικές κρίσεις. Αντί να τιμωρούνται οι φοιτητές, πρέπει να ενισχυθούν οι μηχανισμοί στήριξης και να αναθεωρηθεί το εκπαιδευτικό σύστημα, ώστε να ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες.
Σύλλογος μελών ΔΕΠ Πανεπιστημίου Πάτρας
ΔΠΘ
Αντίθετοι με την οριζόντια διαγραφή φοιτητών είναι και οι Καθηγητές της Πολυτεχνικής Σχολής του ΔΠΘ στην Ξάνθη, μιλώντας για ένα:
Προσχηματικό και αποπροσανατολιστικό μέτρο από τα πραγματικά προβλήματα της παιδείας.
Ο Ενιαίος Σύλλογος Διδακτικού και Ερευνητικού Προσωπικού (ΕΣΔΕΠ) συγκεκριμένα, εκφράζει την αντίθεσή του στο μέτρο της οριζόντιας διαγραφής φοιτητών και φοιτητριών που ξεπερνούν το ανώτατο χρονικό όριο σπουδών, αντιπροτείνοντας ενδεικτικά μέτρα.
Σύμφωνα με τον Σύλλογο, οι φοιτητές και φοιτήτριες που καθυστερούν τις σπουδές τους δεν επιβαρύνουν οικονομικά τα πανεπιστήμια, επομένως η διαγραφή τους δεν συνεισφέρει στην ανακατανομή πόρων. Αντίθετα, τα κύρια προβλήματα των πανεπιστημίων περιλαμβάνουν:
- Υποχρηματοδότηση και χαμηλή αναλογία διδασκόντων προς φοιτητές
- Ελλιπείς προνοιακές φοιτητικές παροχές (σίτιση, στέγαση, υποτροφίες)
- Υποστελέχωση εργαστηρίων και έλλειψη μόνιμου τεχνικού προσωπικού
- Απορρύθμιση της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης από την παρουσία ιδιωτικών κολεγίων
Το μέτρο των διαγραφών δεν λαμβάνει υπόψη του τις ιδιαίτερες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες, καθώς πολλοί φοιτητές εργάζονται παράλληλα με τις σπουδές τους, γεγονός που επιβραδύνει την ολοκλήρωσή τους. Επιπλέον, η επιβολή της διαγραφής παρακάμπτει το αυτοδιοίκητο των πανεπιστημίων και αναμένεται να προκαλέσει εντάσεις εντός των ιδρυμάτων.
Οι προτάσεις των Καθηγητών λοιπόν, είναι:
- Άμεση αναστολή εφαρμογής των σχετικών διατάξεων του Ν. 4957/2022 και μελλοντική κατάργησή του μέσω διαλόγου από μηδενική βάση, προκειμένου να προωθηθεί η ουσιαστική αναβάθμιση των σπουδών.
- Ενίσχυση της στελέχωσης των πανεπιστημίων με διδακτικό, εργαστηριακό και διοικητικό προσωπικό, καθώς και αύξηση της δημόσιας χρηματοδότησης για την κάλυψη όλων των αναγκών.
- Διεύρυνση των φοιτητικών παροχών, όπως σίτιση, στέγαση και υποτροφίες, ώστε να στηριχθούν οι οικονομικά ασθενέστεροι φοιτητές.
ΕΛΜΕΠΑ
Στην παρέα μπαίνει και ο Σύλλογος Διδακτικού και Ερευνητικού Προσωπικού του Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου (ΕΛΜΕΠΑ), που εκφράζει την έντονη αντίθεσή του στην εφαρμογή των οριζόντιων διαγραφών.
Ο Σύλλογος επισημαίνει ότι η ρύθμιση αυτή είναι ισοπεδωτική και ενδέχεται να οδηγήσει σε διαγραφή του 48% των εγγεγραμμένων φοιτητών σε πανελλαδικό επίπεδο, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη αν οι ίδιοι εξακολουθούν να παρακολουθούν ενεργά τα μαθήματά τους ή αν έχουν εγκαταλείψει τις σπουδές τους. Η δυνατότητα μερικής φοίτησης ή αναστολής σπουδών που προβλέπει ο νόμος δεν αρκεί, καθώς δεν λαμβάνει υπόψη τις δυσμενείς συνθήκες της αγοράς εργασίας, όπως η υποαπασχόληση και η αδήλωτη εργασία, που δυσκολεύουν την ολοκλήρωση των σπουδών εντός του προκαθορισμένου χρόνου. Επιπλέον, ο Σύλλογος τονίζει ότι οι φοιτητές που καθυστερούν την ολοκλήρωση των σπουδών τους δεν επιβαρύνουν την οικονομική και εκπαιδευτική λειτουργία των Πανεπιστημίων, καθώς δεν λαμβάνουν δωρεάν συγγράμματα, σίτιση ή στέγαση, ούτε δεσμεύουν θέσεις εισακτέων.
Η δραματική αύξηση του αριθμού των φοιτητών που καθυστερούν την απόκτηση του πτυχίου τους – ο οποίος το 2024 ξεπερνά τις 330.000, έχοντας υπερδιπλασιαστεί από το 2015 – καταδεικνύει τις επιπτώσεις των κοινωνικών ανισοτήτων. Παράλληλα, τα Πανεπιστήμια αδυνατούν να παρέχουν επαρκείς θέσεις σε εργαστηριακά μαθήματα, πρακτική άσκηση και πτυχιακές εργασίες, λόγω υποχρηματοδότησης και υποστελέχωσης. Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση της ΕΘΑΑΕ, η μέση αναλογία φοιτητών-καθηγητών στην Ελλάδα είναι 30 ενεργοί προπτυχιακοί φοιτητές ανά καθηγητή, ενώ για τους εγγεγραμμένους φοιτητές η αναλογία αυξάνεται σε 46 προς 1, όταν στην Ευρωπαϊκή Ένωση ο μέσος όρος είναι 13 προς 1.
Διεκδικήσεις και προτάσεις
Για τους παραπάνω λόγους, ο Σύλλογος Μελών ΔΕΠ του ΕΛΜΕΠΑ ζητά την κατάργηση του άρθρου 76 του Ν. 4957/2022 και καταθέτει τις εξής προτάσεις για την αντιμετώπιση του φαινομένου της καθυστέρησης λήψης πτυχίου:
- Επαρκής χρηματοδότηση και στελέχωση των Πανεπιστημίων: Προσλήψεις μόνιμου προσωπικού, βελτίωση υποδομών, ενίσχυση φοιτητικής μέριμνας (στέγαση, σίτιση), αύξηση υποτροφιών και εφαρμογή ενισχυτικής διδασκαλίας.
- Μελέτη των Πανεπιστημίων για την καταγραφή των αιτίων καθυστέρησης αποφοιτήσεων και δημιουργία υποστηρικτικών υπηρεσιών για τους φοιτητές.
- Θεσμοθέτηση της μερικής φοίτησης χωρίς προϋποθέσεις, ώστε οι φοιτητές να μπορούν να προσαρμόσουν τις σπουδές στις ανάγκες τους.
- Διαγραφή φοιτητών μόνο κατόπιν προσωπικής συναίνεσης, εφόσον οι ίδιοι δεν επιθυμούν να συνεχίσουν τις σπουδές τους.
Κυβέρνηση: «Είμαστε πάρα πολύ υπερήφανοι που θα εφαρμοστεί ο νόμος επί των δικών μας ημερών»
Την ίδια ώρα, η κυβέρνηση όχι μόνο δε δείχνει να ξανασκέφτεται το νόμο, αλλά δηλώνει περήφανη που θα τον εφαρμόσει.
Σε δηλώσεις του, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, κ. Μαρινάκης, τόνισε ότι η Ελλάδα ήταν μία από τις ελάχιστες χώρες που δεν προχωρούσε σε διαγραφές φοιτητών, υπογραμμίζοντας ότι «ακόμα και η Κούβα έχει εφαρμόσει αντίστοιχα μέτρα».
Όταν κοιτάς τον κόσμο γύρω σου, την Ευρώπη, τον υπόλοιπο κόσμο, και έχεις μείνει μόνο εσύ, μάλλον κάποιο πρόβλημα έχεις εσύ και όχι ο υπόλοιπος κόσμος.
