Είχα να κάνω τη διαδρομή Πεντέλη – Νέα Μάκρη από πριν τις μεγάλες φωτιές του καλοκαιριού. Το απέφευγα συνειδητά, γιατί δεν άντεχα να δω καμένο για ακόμα μία φορά το βουνό. Μέχρι που το προηγούμενο σαββατοκύριακο αποφασίσαμε να πάμε για καφέ στη θάλασσα περνώντας από τα παλιά μας πράσινα λημέρια. Δράμα η κατάσταση.
Η εικόνα της Πεντέλης είναι πραγματικά αποκαρδιωτική. Δεν υπάρχει ούτε ένα πράσινο φύλλο. Ειδικά από την μεριά που είναι η Σπηλιά του Νταβέλη και το Καραούλι, έχει φύγει το χώμα από τις μεγάλες βροχές και μόνο το πεντελικό μάρμαρο γυαλίζει στον ήλιο. Πρόκειται για μία πλήρη, ολοκληρωτική οικολογική καταστροφή. Από την άλλη μεριά του βουνού, που βλέπει στη Νέα Μάκρη, επειδή είχε καιρό να καεί, ναι μεν δεν υπάρχει τίποτα από βλάστηση, ωστόσο προς το παρόν, υπάρχει εύφορο έδαφος για αναδάσωση.
Όλη αυτή η εικόνα της βιβλικής καταστροφής με έκανε να αναρωτηθώ τι γίνεται μετά τις πυρκαγιές; Πώς η φύση καταφέρνει να επιβιώνει και να αναγεννάται από τις στάχτες; Υπάρχει, άραγε, κάποιους μηχανισμός ή απλά οι επόμενες γενιές είναι χαμένες από χέρι; Θα επανέλθει η άγρια ζωή στην Αλεξανδρούπολη, τη Ρόδο και τα βουνά της Αττικής, που είναι τα πιο πρόσφατα παραδείγματα μεγάλων πυρκαγιών στη χώρα μας;
Κάποιοι υποστηρίζουν ότι οι πυρκαγιές αποτελούν ένα φυσικό μέρος του μεσογειακού οικοσυστήματος της Ελλάδας. Αν και καταστροφικές βραχυπρόθεσμα, παίζουν επίσης ρόλο στην ανανέωση του οικοσυστήματος. Όταν, όμως, μία περιοχή έχει καεί ξανά και ξανά, τότε οι πιθανότητες να ανακάμψει η άγρια ζωή μειώνονται δραματικά. Οχι όπως παίζοντας στο SlotsGem.
Δυστυχώς, οι δασικές πυρκαγιές αποτελούν μία επαναλαμβανόμενη πρόκληση στην Ελλάδα, καταστρέφοντας δάση, γεωργικές εκτάσεις και φυσικά οικοσυστήματα. Ωστόσο, η φύση έχει μία απίστευτη ικανότητα ανάκαμψης, με την άγρια ζωή να επιδεικνύει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα. Έψαξα λοιπόν και βρήκα στις συγκεκριμένες περιοχές που έχουν πληγεί από πυρκαγιές – τη Ρόδο, τα βουνά της Αττικής και την Αλεξανδρούπολη – πώς τα ζώα και τα φυτά προσαρμόζονται, επιβιώνουν, ακόμη και ευημερούν μετά από τις φωτιές:
1. Ρόδος: Αναγέννηση Πευκοδάσους και Προσαρμογή της Άγριας Ζωής
Η αγαπημένη μου Ρόδος, ένα από τα πιο πλούσια σε βιοποικιλότητα νησιά της Ελλάδας, υπέφερε από φωτιές που έκαιγαν για μέρες, τον Ιούλιο του 2023, ιδίως στα πευκοδάση της κοντά στον Αρχάγγελο, το Κιοτάρι και τα Λάερμα. Από τότε, το οικοσύστημα του νησιού, στο οποίο κυριαρχεί η πεύκη της Καλαβρίας (Pinus brutia), έχει αναπτύξει μηχανισμούς αναγέννησης:
- Πολλά αυτοφυή φυτά, όπως το πουρνάρι (Quercus ilex) και η φράουλα (Arbutus unedo), αναγεννώνται γρήγορα από τις ρίζες τους, παρέχοντας τροφή και κάλυψη στα ζώα.
- Το γεράκι της Ρόδου (Falco tinnunculus) και ο Ευρασιατικός τσαλαπετεινός (Upupa epops) διαθέτουν έντονες αισθήσεις, που ανιχνεύουν αλλαγές στη θερμοκρασία και την ποιότητα του αέρα, επιτρέποντάς τους να ξεφύγουν γρήγορα από τις επικίνδυνες ζώνες, οπότε μετακινούνται προσωρινά, αλλά επιστρέφουν στις καμένες περιοχές για να κυνηγήσουν έντομα, που προσελκύονται από το καμένο ξύλο.
- Το ελάφι της Ρόδου κατάφερε να επιβιώσει καταφεύγοντας στις λίγες εναπομείνασες πυκνές δασικές περιοχές και στις κοιλάδες των ποταμών. Οι τοπικές αρχές έχουν κάνει κάποιες προσπάθειες για την προστασία αυτών των ζώων, με έργα αναδάσωσης, που αποσκοπούν στην αποκατάσταση του βιοτόπου τους.
2. Βουνά της Αττικής: Αλληλεπίδραση Αστικής και Άγριας Ζωής
Η Πάρνηθα, η Πεντέλη και ο Υμηττός, οι πνεύμονες της Αττικής, έχουν αντιμετωπίσει καταστροφικές πυρκαγιές τα τελευταία χρόνια. Αυτές οι φωτιές έχουν αναδιαμορφώσει τη σχέση μεταξύ της άγριας ζωής και των αστικών περιοχών γύρω από την Αθήνα.
Πως έχουν καταφέρει ζώα και φυτά να επιβιώσουν; Δες παρακάτω:
- Αλεπούδες, λαγοί και σκαντζόχοιροι αναζητούν καταφύγιο σε υπόγειες φωλιές ή βραχώδεις σχισμές. Όταν κατακάτσει ο κουρνιαχτός, βγαίνουν έξω και τριγυρίζουν στις καμένες περιοχές, ενώ συχνά πλησιάζουν πιο κοντά στους ανθρώπινους οικισμούς για να βρουν φαγητό.
- Αρπακτικά, όπως ο αετός Bonelli (Aquila fasciata) υποφέρουν, γιατί καταστράφηκαν τα δέντρα που φτιάχνουν τις φωλιές τους. Ωστόσο, ορισμένα έχουν προσαρμοστεί φωλιάζοντας σε βράχους ή σε εναπομείναντα κομμάτια δάσους.
- Με τα δάση να έχουν καεί, τα αγριογούρουνα (Sus scrofa) σουλατσάρουν όλο και περισσότερο στα βόρεια προάστια της Αθήνας, αναζητώντας τροφή σε κήπους και κάδους απορριμμάτων. Αυτό έχει οδηγήσει σε νέες προκλήσεις στη διαχείριση της άγριας πανίδας.
- Τέλος, η Χαλέπιος πεύκη (Pinus halepensis) είναι ένα είδος που προσαρμόζεται στη φωτιά, αφού τα κουκουνάρια του απελευθερώνουν σπόρους μετά τις πυρκαγιές, επιτρέποντας τη γρήγορη αναδάσωση. Αυτό ωφελεί, επίσης, τους πληθυσμούς των εντόμων, τα οποία με τη σειρά τους υποστηρίζουν τα είδη πουλιών, που επιστρέφουν στο καμένο τοπίο.
3. Αλεξανδρούπολη: Επιπτώσεις σε Υδροβιότοπους και Μεταναστευτικά Πουλιά
Τον Αύγουστο του 2023, πυρκαγιές έκαιγαν για περισσότερες από 10 μέρες μεγάλα τμήματα του Εθνικού Πάρκου Δαδιάς – Λευκίμης – Σουφλίου κοντά στην Αλεξανδρούπολη, έναν από τους σημαντικότερους βιότοπους πουλιών στην Ελλάδα. Η περιοχή φιλοξενεί μαυρόγυπες (Aegypius monachus), ένα είδος που απαντάται σε λίγα μόνο μέρη της Ευρώπης.
Τόσο ο μαυρόγυπας, όσο και ο γύπας (Gyps fulvus), ενώ επηρεάστηκαν από την απώλεια των οικοτόπων, από την άλλη μεριά επωφελήθηκαν από την αύξηση των ψοφίμων μετά την πυρκαγιά.
Πολλά ερπετά, όπως η βαλκανική πράσινη σαύρα (Lacerta trilineata) και η οχιά (Vipera ammodytes), αρχικά αναζήτησαν καταφύγιο σε βραχώδεις προεξοχές και αργότερα επέστρεψαν στις αποψιλωμένες από την πυρκαγιά περιοχές για να κυνηγήσουν έντομα και μικρά θηλαστικά.
Το Δέλτα του Έβρου, ένας σημαντικός σταθμός μετανάστευσης πουλιών κοντά στην Αλεξανδρούπολη, επηρεάστηκε εν μέρει, αλλά ευτυχώς παραμένει καταφύγιο για πολλά είδη. Τα πουλιά, που εκτοπίστηκαν από την πυρκαγιά, μεταφέρθηκαν προσωρινά στον υδροβιότοπο μέχρι να αναγεννηθούν τα καμένα δάση.
Η φύση κάνει τα πάντα για να ανακάμψει, ωστόσο, η ανθρώπινη παρέμβαση είναι ζωτικής σημασίας. Προσπάθειες αναδάσωσης, κέντρα αποκατάστασης άγριων ζώων και φυσικά, καλύτερες στρατηγικές πρόληψης πυρκαγιών διαδραματίζουν ζωτικό ρόλο στην υποστήριξη των ειδών, που αγωνίζονται να συνέλθουν μόνα τους. Η Ελλάδα μπορεί να αναπτύξει μηχανισμούς αποκατάστασης των βιοτόπων και προστασίας της άγριας ζωής, διασφαλίζοντας ότι η φύση θα συνεχίσει να ευδοκιμεί, ακόμη και μετά την πύρινη καταστροφή.
